Беларусы – Радзіма ў небяспецы: Праграмны артыкул Суркова: Пуцін — дзеяч маштабу Пятра І, расійскі шлях — самадзяржаўе, пуцінізм — ідэалогія будучыні

АБМЯРКОЎВАЙЦЕ! 31

Уладзіслаў Суркоў, аўтар канцэпцыі «сувэрэннай дэмакратыі» і памочнік Пуціна, галоўны ідэолаг пуцінскага рэжыму, выступіў з філасофскім артыкулам у «Незавісімой газете». Прапануем яе вашай увазе.

«Гэта толькі здаецца, што выбар у нас ёсць». Уражваючыя глыбінёй і дзёрзкасцю словы.

Сказаныя паўтара дзесяцігоддзя таму, сёння яны забытыя і не цытуюцца. Але па законах псіхалогіі тое, што намі забыта, уплывае на нас значна мацней, чым тое, што мы памятаем. І словы гэтыя, выйшаўшы далёка за межы кантэксту, у якім прагучалі, сталі ў выніку першай аксіёмай новай расійскай дзяржаўнасці, на якой выбудаваны ўсе тэорыі і практыкі актуальнай палітыкі.

Ілюзія выбару з’яўляецца найважнейшай з ілюзій, каронным трукам заходняга ладу жыцця наогул і заходняй дэмакратыі ў прыватнасці,

даўно ўжо прыхільнай ідэям хутчэй Барнума, чым Клісфэна.

Адмова ад гэтай ілюзіі на карысць рэалізму перадвызначанасці прывяла наша грамадства спачатку да разваг аб сваім, асаблівым, суверэнным варыянце дэмакратычнага развіцця, а затым і да поўнай страты цікавасці да дыскусій на тэму, якой павінна быць дэмакратыя і ці павінна яна ў прынцыпе быць.

Адкрыліся шляхі вольнага дзяржаўнага будаўніцтва, якое накіроўваецца не імпартаванымі хімерамі, а логікай гістарычных працэсаў, тым самым «мастацтвам магчымага».

Немагчымы, ненатуральны і контргістарычны распад Расіі быў, хай і запознена, але цвёрда спынены. Абрынуўшыся з ўзроўню СССР да ўзроўню РФ, Расія разбурацца спынілася, пачала аднаўляцца і вярнулася да свайго натуральнага і адзіна магчымага стану вялікай краіны, якая павялічваецца і якая збірае землі супольнасці народаў.

Нясціплая роля, адведзеная нашай краіне ў сусветнай гісторыі, не дазваляе сысці са сцэны або адмаўчацца ў масоўцы, не абяцае супакою і прадвызначае няпросты характар ​​тутэйшай дзяржаўнасці.

І вось — дзяржава Расія працягваецца, і цяпер гэта дзяржава новага тыпу, якога ў нас яшчэ не было. Аформіўшаяся у цэлым да сярэдзіны нулявых, яна пакуль мала вывучана, але яе своеасаблівасць і жыццяздольнасць відавочныя. Стрэс-тэсты, якія яна прайшла і праходзіць, паказваюць, што менавіта такая мадэль палітычнага ладу з’явіцца эфектыўным сродкам выжывання і ўзвышэння расійскай нацыі на найбліжэйшыя не толькі гады, але і дзесяцігоддзі, а, хутчэй за ўсё, і на ўсё наступнае стагоддзе.

Рускай гісторыі вядомыя, такім чынам, чатыры асноўныя мадэлі дзяржавы, якія ўмоўна могуць быць названыя імёнамі іх стваральнікаў: дзяржава Івана Трэцяга (Вялікае Княства / Царства Маскоўскае і ўсёй Русі, XV—XVII стагоддзі); дзяржава Пятра Вялікага (Расійская імперыя, XVIII—XIX стагоддзі); дзяржава Леніна (Савецкі Саюз, ХХ стагоддзе); дзяржава Пуціна (Расійская Федэрацыя, XXI стагоддзе). Створаныя людзьмі, калі казаць па-гумілёўску, «доўгай волі», гэтыя вялікія палітычныя машыны, змяняючы адна адну, рамантуючыся і адаптоўваючыся на хаду, стагоддзе за стагоддзем забяспечвалі рускаму свету ўпарты рух уверх.

Вялікая палітычная машына Пуціна толькі набірае абароты і наладжваецца на доўгую, цяжкую і цікавую працу. Выхад яе на поўную магутнасць далёка наперадзе, так што і праз шмат гадоў Расія ўсё яшчэ будзе дзяржавай Пуціна, падобна таму як сучасная Францыя дагэтуль называе сябе Пятай рэспублікай дэ Голя, Турцыя (прытым што ва ўладзе там зараз антыкемалісты) па-ранейшаму абапіраецца на ідэалогію «Шасці стрэл» Атацюрка, а Злучаныя Штаты і дагэтуль звяртаюцца да вобразаў і каштоўнасцяў паўлегендарных «бацькоў-заснавальнікаў».

Неабходна ўсведамленне, асэнсаванне і апісанне пуцінскай сістэмы панавання і наогул усяго комплексу ідэй і вымярэнняў пуцінізму як ідэалогіі будучыні.

Менавіта будучыні, паколькі сапраўдны Пуцін не ёсць пуціністам, як, напрыклад, Маркс не марксіст і не факт, што пагадзіўся б ім быць, калі б даведаўся, што гэта такое. Але гэта трэба зрабіць для ўсіх, хто не Пуцін, а хацеў бы быць, як ён. Для магчымасці трансляцыі яго метадаў і падыходаў у найбліжэйшыя часы.

Апісанне павінна быць выканана не ў стылі дзвюх прапаганд, нашай і не нашай, а на мове, якую і расійскі афіцыёз, і антырасейскі афіцыёз успрымалі б як памяркоўна ерэтычную. Такая мова можа стаць прымальнай для досыць шырокай аўдыторыі, што і патрабуецца, паколькі

зробленая ў Расіі палітычная сістэма прыдатная не толькі для хатняй будучыні, яна відавочна мае значны экспартны патэнцыял, попыт на яе ці на асобныя яе кампаненты ўжо існуе, яе досвед вывучаюць і часткова пераймаюць, яе пераймаюць як кіруючыя, так і апазіцыйныя групы ў многіх краінах.

Чужаземныя палітыкі прыпісваюць Расіі ўмяшальніцтва ў выбары і рэферэндумы па ўсёй планеце. У рэчаіснасці, справа яшчэ сур’ёзнейшая —

Расія ўмешваецца ў іх мозг, і яны не ведаюць, што рабіць з уласнай змененай свядомасцю.

З таго часу, як пасля правальных 90-х наша краіна адмовілася ад ідэалагічных пазычанняў, пачала сама вырабляць сэнсы і перайшла ў інфармацыйнае контрнаступленне на Захад, еўрапейскія і амерыканскія эксперты сталі ўсё часцей памыляцца ў прагнозах. Іх здзіўляюць і даводзяць паранармальныя перавагі электарату. Разгубіўшыся, яны абвясцілі аб нашэсці папулізму. Можна сказаць і так, калі няма слоў.

Між тым цікавасць замежнікаў да рускага палітычнага алгарытму зразумелая — няма прарока ў іх айчынах, а ўсё тое, што сёння з імі адбываецца, Расія даўно ўжо напрарочыла.

Калі ўсе яшчэ былі ў захапленні ад глабалізацыі і шумелі аб плоскім свеце без межаў, Масква выразна нагадала пра тое, што суверэнітэт і нацыянальныя інтарэсы маюць значэнне. Тады многія абвінавачвалі нас у «наіўнай» прыхільнасці да гэтых старых рэчаў, якія нібыта даўно выйшлі з моды. Вучылі нас, што няма чаго трымацца за каштоўнасці ХIХ стагоддзя, а трэба смела ступіць у стагоддзе ХХI, дзе быццам бы не будзе ніякіх суверэнных нацый і нацыянальных дзяржаў.

У ХХI стагоддзі выйшла, аднак, па-нашаму. Англійскі брэкзіт, амерыканскі «грэйтэгейн», антыіміграцыйная агароджа Еўропы — толькі першыя пункты шматслоўнага спісу паўсюдных праяў дэглабалізацыі, рэсуверэнізацыі і нацыяналізму.

Калі на кожным рагу ўсхвалялі інтэрнэт як недатыкальную прастору нічым не абмежаванай свабоды, дзе ўсім нібыта можна ўсё і дзе ўсе нібыта роўныя, менавіта з Расіі прагучала пытанне да абдуранага чалавецтва: «А хто мы ў сусветнай павуціне — павукі або мухі?»

І сёння усе рынуліся разблытваць Сетку, у тым ліку і самыя свабодалюбныя бюракратыі, і абвінавачваць фэйсбук у патуранні замежным умяшанням. Некалі вольная віртуальная прастора, разрэкламаваная як правобраз будучага раю, захоплена і размежавана кіберпаліцыяй і кіберзлачыннасцю, кібервойскамі і кібершпіёнамі, кібертэрарыстамі і кібермаралістамі.

Калі гегемонія «гегемона» нікім не аспрэчвалася і вялікая амерыканская мара аб сусветным панаванні ўжо амаль спраўдзілася і шмат каму прымроіўся канец гісторыі з фінальнай рэмаркай «народ маўчыць», у насталай было цішыні раптам рэзка прагучала Мюнхенская прамова. Тады яна падалася дысідэнцкай, сёння ж усё ў ёй выказанае бачыцца як тое, што само сабой зразумела — Амерыкай незадаволеныя ўсе, у тым ліку і самі амерыканцы.

Не так даўно малавядомы тэрмін derin devlet з турэцкага палітычнага слоўніка быў растыражаваны амерыканскімі медыя, у перакладзе на ангельскую ён прагучаў як deep state, і ўжо адтуль разышоўся па нашых СМІ. Па-руску атрымалася «глыбокая» або «глыбінная дзяржава». Тэрмін азначае ўтоеную за вонкавымі, выстаўленымі напаказ дэмакратычнымі інстытутамі жорсткую, абсалютна недэмакратычную сеткавую арганізацыю рэальнай улады сілавых структур. Механізм, на практыцы дзейны з дапамогай гвалту, подкупу і маніпуляцыі і схаваны глыбока пад паверхняй грамадзянскай супольнасці, на словах (крывадушна ці прастадушна) выяўляе маніпуляцыю, подкуп і гвалт таго, хто асуджае.

Знайшоўшы ў сябе ўнутры малапрыемную «глыбінную дзяржаву», амерыканцы, зрэшты, не асабліва здзівіліся, паколькі даўно пра яе наяўнасць здагадваліся. Калі існуе deep net і dark net, чаму б не быць deep state ці нават dark state? З глыбінь і цемры гэтай непублічнай і неафішаванай улады усплываюць вырабленыя там для шырокіх мас светлыя міражы дэмакратыі — ілюзія выбару, адчуванне свабоды, пачуццё перавагі і г.д.

Недавер і зайздрасць, якія выкарыстоўваюцца дэмакратыяй у якасці прыярытэтных крыніц сацыяльнай энергіі, патрэбным чынам прыводзяць да абсалютызацыі крытыкі і павышэння ўзроўню трывожнасці. Хейтары, тролі і злыя боты ўтварылі візклівую большасць, выцесніўшы з дамінуючых пазіцый паважаны сярэдні клас, які некалі задаваў зусім іншы тон.

У добрыя намеры публічных палітыкаў зараз ніхто не верыць, ім зайздросцяць і таму лічаць людзьмі заганнымі, нячысцікамі, а то і проста гнюсамі. Знакамітыя політаграфічныя серыялы ад «Боса» да «Картачнага доміка» адпаведна малююць натуралістычныя карціны мутных будняў істэблішменту.

Мярзотніку нельга даць зайсці занадта далёка па той простай прычыне, што ён мярзотнік. А калі навокал (меркавана) адны мярзотнікі, для стрымлівання мярзотнікаў даводзіцца выкарыстоўваць мярзотнікаў ж. Клін клінам, падлюку падлюкай выбіваюць… Ёсць шырокі выбар нягоднікаў і заблытаныя правілы, закліканыя звесці іх барацьбу паміж сабой да больш-менш нічыйнага выніку. Так узнікае дабрадзейная сістэма стрымак і проціваг — дынамічная раўнавага нізасці, баланс прагнасці, гармонія круцельства. А калі хтосьці ўсё ж такі заігрываецца і паводзіць сябе дысгарманічна, пільная глыбінная дзяржава спяшаецца на дапамогу і нябачнай рукой сцягвае адрачэнца на дно.

Нічога страшнага ў прапанаванай выяве заходняй дэмакратыі на самай справе няма, дастаткова крыху змяніць вугал гледжання, і стане зноў нястрашна. Але асадак застаецца, і

заходні жыхар пачынае круціць галавой у пошуках іншых узораў і спосабаў існавання. І бачыць Расію.

Наша сістэма, як і наогул наша ўсё, глядзіцца, вядома, не вытанчана, затое больш сумленна. І хоць далёка не для ўсіх слова «сумленней» з’яўляецца сінонімам слова «лепш», яно не пазбаўлена прыцягальнасці.

Дзяржава ў нас не дзеліцца на глыбінную і знешнюю, яна будуецца цалкам, усімі сваімі часткамі і праявамі вонкі. Самыя брутальныя канструкцыі яе сілавога каркаса ідуць проста па фасадзе, не прыкрытыя хоць якімі-небудзь архітэктурнымі празмернасцямі. Бюракратыя, нават калі хітруе, робіць гэта не дужа старанна, як бы зыходзячы з таго, што «ўсё роўна ўсе ўсё разумеюць».

Высокае ўнутранае напружанне, звязанае з утрыманнем велізарных неаднародных прастораў, і пастаяннае знаходжанне ў гушчы геапалітычнай барацьбы робяць ваенна-паліцэйскія функцыі дзяржавы найважнейшымі і вырашальнымі. Іх традыцыйна не хаваюць, а наадварот, дэманструюць, паколькі Расіяй ніколі не кіравалі купцы (амаль ніколі, выключэнні — некалькі месяцаў ў 1917 годзе і некалькі гадоў у 1990-х), якія лічылі ваенную справу ніжэйшай за гандлёвую, і спадарожныя купцам лібералы, вучэнне якіх будуецца на адмаўленні ўсяго хоць колькі-небудзь «паліцэйскага». Не было каму драпіраваць праўду ілюзіямі, сарамліва засоўваючы на ​​другі план і хаваючы глыбей іманентна ўласцівасць любой дзяржавы — быць прыладай абароны і нападу.

Глыбіннай дзяржавы ў Расіі няма, яна ўсё на відавоку, затое ёсць глыбінны народ.

На глянцавай паверхні бліскае эліта, стагоддзе за стагоддзем актыўна (трэба аддаць ёй належнае) залучае народ у некаторыя свае мерапрыемствы — партыйныя сходы, войны, выбары, эканамічныя эксперыменты. Народ у мерапрыемствах удзельнічае, але крыху адасоблена, на паверхні не паказваецца, жывучы ва ўласнай глыбіні зусім іншым жыццём. Два нацыянальныя жыцці, павярхоўнае і глыбокае, часам пражываюцца ў процілеглых кірунках, часам у супадальных, але ніколі не зліваюцца ў адно.

Глыбінны народ заўсёды сабе наўме, недасягальны для сацыялагічных апытанняў, агітацыі, пагроз і іншых спосабаў прамога вывучэння і ўздзеяння. Разуменне, хто ён, што думае і чаго хоча, часта прыходзіць раптоўна і позна, і не да тых, хто можа нешта зрабіць.

Рэдкія грамадазнаўцы возьмуцца дакладна вызначыць, ці роўны глыбінны народ насельніцтву ці частка ён яго, і калі частка, то якая менавіта? У розныя часы за яго прымалі то сялян, то пралетарыяў, то беспартыйных, то хіпстараў, то бюджэтнікаў. Яго «шукалі», у яго «хадзілі». Называлі баганосцам, і наадварот. Часам вырашалі, што ён выдуманы і ў рэальнасці не існуе, пачыналі якія-небудзь галапіруючыя рэформы без аглядкі на яго, але хутка разбівалася аб яго лоб, прыходзячы да высновы, што «нешта ўсё-такі ёсць». Ён не раз адыходзіў пад напорам сваіх ці чужых захопнікаў, але заўсёды вяртаўся.

Сваёй гіганцкай супермасай глыбінны народ стварае непераадольную моц культурнай гравітацыі, якая злучае нацыю і прыцягвае (прыдушвае) да зямлі (да роднай зямлі) эліту, якая час ад часу спрабуе касмапалітычна ўзняцца.

Народнасць, што б гэта ні значыла, папярэднічае дзяржаўнасці, прадвызначае яе форму, абмяжоўвае фантазіі тэарэтыкаў, прымушае практыкаў да пэўных учынкаў. Яна магутны атрактар, да якога непазбежна прыводзяць ўсе без выключэння палітычныя траекторыі. Пачаць у Расеі можна з чаго заўгодна — з кансерватызму, з сацыялізму, з лібералізму, але завяршаць прыйдзецца прыблізна адным і тым жа. То бок тым, што, уласна, і ёсць.

Уменне чуць і разумець народ, бачыць яго наскрозь, на ўсю глыбіню і дзейнічаць адпаведна — унікальная і галоўная вартасць дзяржавы Пуціна. Яна адэкватна народу, адначасна яму, а значыць, не схільная да разбуральных перагрузак ад сустрэчных плыняў гісторыі. Такім чынам, яна эфектыўная і даўгавечная.

У новай сістэме ўсе інстытуты падпарадкаваны асноўнай задачы — даверлівым зносінам і ўзаемадзеянню вярхоўнага кіраўніка з грамадзянамі. Розныя галіны ўлады сыходзяцца да асобы лідара, лічачыся каштоўнасцю не самі па сабе, а толькі ў той ступені, у якой забяспечваюць з ім сувязь.

Акрамя іх, у абыход фармальных структур і элітных груп працуюць нефармальныя спосабы камунікацыі. А калі глупства, адсталасць або карупцыя ствараюць перашкоды ў лініях сувязі з людзьмі, прымаюцца энергічныя меры для аднаўлення чутнасці.

Перанятыя ў Захаду шматузроўневыя палітычныя ўстановы ў нас часам лічацца збольшага рытуальнымі, заведзенымі больш для таго, каб было, «як ва ўсіх», каб адрозненні нашай палітычнай культуры не так моцна кідаліся суседзям у вочы, не раздражнялі і не палохалі іх. Яны як выходнае адзенне, у якім ідуць да чужых, а ў сябе мы па-хатняму, кожны сам сабе ведае, у чым.

Па сутнасці ж, грамадства давярае толькі першай асобе. У гонары ніколі нікім не заваяванага народа тут справа, у жаданні выраўнаваць шлях праўдзе ці у чымсьці іншым, цяжка сказаць, але гэта факт, і факт не новы. Новае тое, што дзяржава дадзены факт не ігнаруе, улічвае і з яго зыходзіць у пачынаннях.

Было б спрашчэннем зводзіць тэму да славутай «веры ў добрага цара». Глыбінны народ зусім не наіўны і наўрад ці лічыць лагоднасць царскай вартасцю. Хутчэй ён мог бы думаць аб правільным кіраўніку тое ж, што Эйнштэйн сказаў пра бога: «Хітры, але не мае злых намераў».

Сучасная мадэль рускай дзяржавы пачынаецца з даверу і на даверы трымаецца. У гэтым яе карэннае адрозненне ад мадэлі заходняй, дзе культывуецца недавер і крытыка. І ў гэтым яе сіла.

У нашай новай дзяржавы ў новым стагоддзі будзе доўгая і слаўная гісторыя. Яна не зламаецца. Будзе паступаць па-свойму, атрымліваць і ўтрымліваць прызавыя месцы ў найвышэйшай лізе геапалітычнай барацьбы. З гэтым рана ці позна давядзецца змірыцца ўсім тым, хто патрабуе, каб Расія «змяніла паводзіны».

Бо гэта толькі здаецца, што выбар у іх ёсць.

nn.by; фота cremlin.ru



Categories: Мараль

Пакінуць адказ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Змяніць )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Змяніць )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Змяніць )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Змяніць )

Connecting to %s

%d bloggers like this: