Лукашэнка: Што будзе з прэзыдэнтам, калі ў яго адабраць танкі і салдатаў?

13 студзень 2020                   Радыё Свабода


Вільня, 13 студзеня 1991
Вільня, 13 студзеня 1991

13 студзеня адзначаецца Дзень абаронцаў Літвы — у памяць пра падзеі студзеня 1991-га, калі кіраўніцтва СССР спрабавала гвалтоўным чынам спыніць працэс аднаўленьня незалежнасьці. У тыя дні ў абарону свабоды Літвы выступілі і беларусы.

Штурм цывільных аб’ектаў у Вільні быў зроблены на просьбу няіснай структуры

13 студзеня 1991 года савецкія войскі і падразьдзяленьні КДБ штурмавалі тэлецэнтар, тэлевежу і Дом друку ў Вільні, у выніку загінула 14 чалавек. Гэтыя дзеяньні павінны былі быць часткай працэсу «навядзеньня канстытуцыйнага парадку» — у адказ на Акт абвяшчэньня незалежнасьці, прыняты парлямэнтам Літвы 11 сакавіка 1991 году. Ініцыятарамі «навядзеньня канстытуцыйнага парадку» выступіў т.зв. Камітэт нацыянальнага выратаваньня, якога, як высьветлілася пазьней, не існавала — ягоныя заявы распрацоўваліся ў Маскве і трансьляваліся супрацоўнікамі ЦК кампартыі Літвы на плятформе КПСС (іншую кампартыю, якая падтрымала незалежнасьць, узначальваў Альгірдас Бразаўскас).

Вітаўтас Ландсбергіс (Vytautas Landsbergis)
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

Ландсбергіс: Тады ўжылі ваенную сілу — пайшлі забіваць… Але людзі адстаялі права мець сваю Радзіму

БНФ адразу асудзіў агрэсіўныя дзеяньні Масквы і падтрымаў незалежнасьці Літвы

Ужо 13 студзеня дэпутаты Апазыцыі БНФ у Вярхоўным Савеце прынялі заяву ў падтрымку літоўскай незалежнасьці, у якой, сярод іншага, запатрабавалі ад прэзыдэнта СССР Міхаіла Гарбачова «вывесьці ўсе дэсантныя войскі з Прыбалтыйскіх рэспублік» і прызнаць дэ-юрэ і дэ-факта ўсе абвешчаныя сувэрэнітэты рэспублік. Пазьней да заявы далучыліся іншыя дэмакратычныя дэпутаты, агулам яе падпісалі больш як 80 дэпутатаў.

Гарбачоў адмовіўся ляцець у Вільню

Як потым прыгадвалі паплечнікі Гарбачова, яны раілі прэзыдэнту СССР, які, па ягоных словах, не аддаваў загаду на ўзброеныя дзеяньні ў Вільні, неадкладна вылецець у Літву, выступіць перад дэпутатамі парлямэнту і папрасіць прабачэньня ў літоўскага народу. Спачатку Гарбачоў з разуменьнем паставіўся да гэтай прапановы, але потым адмовіўся ад візыту.

Дземянцей паляцеў замест Гарбачова

На просьбу Гарбачова, у Вільню вылецеў старшыня Вярхоўнага Савета БССР Мікалай Дземянцей — з мэтай вывучыць сытуацыю і ўрэгуляваць канфлікт.

Ля будынку ВС Літвы, студзень 1991 г.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

“Мяне паслаў Гарбачоў!” – “А мяне – Пазьняк!”

Вільню наведалі дзьве беларускія дэлегацыі адначасна

Спачатку Вярхоўны Савет БССР адмовіўся прыняць прапанаваную Апазыцыяй БНФ заяву ў падтрымку Літвы — большасьць дэпутатаў выказаліся за тое, каб «вывучыць сытуацыю, а потым прымаць рашэньні». Вярхоўны Савет сфармаваў афіцыйную дэлегацыю на чале зь Нілам Гілевічам, куды ўвайшлі дэпутаты Тацьцяна Анісенка, Валянцін Вялічка, Валянцін Голубеў, Генадзь Карпенка, Міхаіл Сьлямнёў і Сяргей Шабашоў. Апазыцыя БНФ накіравала ў Вільню сваю дэлегацыю — Барыса Гюнтэра, Сяргея Навумчыка і Ігара Пырха.

Ландзбергіс прасіў у дэпутатаў БНФ зброю

Беларускія дэпутаты наведалі літоўскі парлямэнт, які быў аточаны барыкадамі (абаронцы чакалі штурму савецкімі дэсантнікамі), Ніл Гілевіч і Сяргей Навумчык выступілі на паседжаньні парлямэнту. Таксама, дэпутаты былі на цырымоніі разьвітаньня з загіблымі. Дэпутаты Апазыцыі БНФ Барыс Гюнтэр і Ігар Пырх наведалі старшыню Вярхоўнага Савету Літвы Вітаўтаса Ландсбэргіса ў ягоным кабінэце ў будынку парлямэнту. Як пазьней распавядаў Ігар Пырх, Ландзбергіс прасіў у іх дапамагчы са зброяй (якой, натуральна, БНФ ня меў). Добраахвотнікі, якія ахоўвалі будынак Вярхоўнага Савета, былі ўзброеныя стрэльбамі канца XIX стагодзьдзя. Аўтаматы Калашнікава былі толькі ў целаахоўнікаў Ландсбэргіса.

Лукашэнка таксама наведаў Вільню

Існуе распаўсюджанае меркаваньне, што ў часе свайго візыту ў Вільню ў верасьні 2009 году Лукашэнка схлусіў, сказаўшы, што ў часе падзеяў студзеня 1991-га быў у Вільні. Насамрэч, гэтым разам Лукашэнка сказаў праўду. Акрамя дэлегацыяў ад Вярхоўнага Савета і Апазыцыі БНФ, у Вільню выехала яшчэ адна група дэпутатаў — Віктар Ганчар, Яўген Глушкевіч і Аляксандар Лукашэнка. «Самая галоўная думка, якая пастаянна сьвідруе мне галаву пасьля Літвы. Гэта думка пра тое, што рабіў бы прэзыдэнт і ягоная каманда, калі б сёньня ў іх адабраць танкі і тых ачмурэлых салжат… » — сказаў пасьля наведваньня Вільні на сэсіі Вярхоўнага Савету Аляксандар Лукашэнка (пад прэзыдэнтам меўся на ўвазе Гарбачоў).

Валянцін Голубеў, гісторык, дэпутат Вярхоўнага Савету 13-га скліканьня.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:

Голубеў пра Лукашэнку на віленскіх барыкадах і запіс зьбіцьця дэпутатаў у 1995-м

Вярхоўны Савет быў адзіным парлямэнтам у былым СССР, які прыняў заяву ў падтрымку Літвы

17 студзеня 1991 на сэсіі Вярхоўнага Савету БССР выступілі практычна ўсе дэпутаты, якія наведалі Літву. У выніку абмеркаваньня Вярхоўны Савет прыняў заяву, якая, хаця і не падтрымлівала незалежнасьць Літвы (як гэтага патрабавалі дэпутаты БНФ), аднак рашуча асуджала ўжываньне войскаў супраць мірнага насельніцтва і ўтрымлівала пратэст «супраць прымяненьня ўзброеных сілаў унутры дзяржавы для дасягненьня палітычных мэтаў». Такім чынам, Вярхоўны Савет БССР быў адзіным парлямэнтам у тагачасным СССР, які абмяркоўваў сытуацыю ў Літве і прыняў адмысловую заяву, (у іншых рэспубліках, як напрыклад у РСФСР, выказаліся кіроўныя органы парлямэнтаў). Літва, Латвія і Эстонія не прызнавалі сябе суб’ектамі СССР.

Падзеі ў Літве былі ўдарам па КПСС

Трагічныя падзеі ў Вільні спарадзілі масавы выхад людзей з членства ў КПСС па ўсім тагачасным Савецкім Саюзе, у тым ліку і ў Беларусі. Многія публічна палілі свае членскія білеты.

Некалькі беларусаў атрымалі дзяржаўныя ўзнагароды Літвы

У 1992 годзе дэпутаты Барыс Гюнтэр і Ігар Пырх, а таксама некалькі віленскіх беларусаў былі ўзнагароджаныя мэдалямі «Памяці 13 сьнежня».



Categories: Гісторыя

Пакінуць адказ

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Змяніць )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Змяніць )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Змяніць )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Змяніць )

Connecting to %s

%d bloggers like this: