ДЗЕВЯТНАЦЦАЦЬ

(паэма)

                     Уладзіміру Някляеву

Сьнег.

Сьнег.

Сьнег.

Сьнег.

Па вуліцы рашуча ідзе чалавек.

За ім дзевятнаццаць.

Падае сьнег.

Сьнежань. Няўмольны прыроды бег.

…

Ды й гэты сезон ідзе наўскасяк.

На добрае сьнег – ураджаю знак,

Засыпала край, ціха сьпіць сяло,

Вуліцы ў Менску амаль замяло,

І толькі у цэнтры застаўся пятак,

Вядзе за сабой ваяроў мастак.

…

Праходжыя рэдкія – нос у каўнер,

Маглі б далучыцца – баяцца галер.

Скавалі ў іх волю, атрутай зьвялі,

Рабамі бязмоўнымі ёсьць на зямлі.

Збірацца больш трох не маюць дазвол,

Зяваць на натоўп іх галоўная роль.

Бо чарку і шкварку ўсё маюць яшчэ,

Гадзіннік і той па старому цячэ.

…

І ворагі край акружылі наўкол

(па праўдзе дык гэта рабіў і мангол):

…

Бы здольнасць да думак скавала зіма,

Калі глянуць звонку – на выгляд турма.

Сьнег сыпле і сыпле, а тут і мароз,

Так цісьне, што вочы макрэюць ад сьлёз,

Заціснута воля пружынай ў кулак.

Калі адамкнецца і зьнікне Гулаг?

…

Імкне без аглядкі мастак-чалавек,

Сьпіной адчувае ног хуткіх бег,

Дыханьнем гарачым зараджаны ён,

Нясе цяжкі крыж – радзімы праклён.

З апошніх сваіх папрасіла сіл,

Успомніць чаму ў краі столькі магіл,

Чаму шмат згубілі мы слаўных сыноў,

Чаму не ўслаўляем сваіх змагароў,

Жыццё што аддалі, каб жыў любы край,

Свабодны і вольны.

        Дай, Божа, дай!

…

Яшчэ пакаленне адно нарасло,

Ды зноў да яго падкрадаецца зло.

Як ліха якое, ну што за прастора,

Няма ў ёй на небе шчасьлівых зораў!

…

Пануе вякамі у краі прымус,

Няўжо ж спадабаў гэта брат-беларус?

…

Але як раней пасьля цяжкіх параз

Ёсьць сілы паўстаць, не ў апошні раз,

Дарога цяжкая, вялікі наш край,

Ды сілы растуць, не да твару адчай.

Растуць па ўсім краі, у Гомлі і Крэве,

З мінулага цягнучы сокі у дрэве,

Яе спазнаюць,

      бо Айчына адна,

Як Богу не справа –

       не даруе яна.

…

Не толькі мастак той прачуў праклён,

Такіх дзевятнаццаць амаль як ён.

Бы іх укусіла шалёна пчала,

Ад сну прабудзіла, на сход павяла.

І дзесь сярод сьнега,

       над іх галавой,

Сьцяг белы з чырвоным

       нёс Бог над зямлёй.

…

Яблонскай знаёмы на ходніках твар,

Пытае паглядам “Хто тут уладар?”

Здаецца даўно спрэчкі скончылі з ёй:

На ўсходзе-заходзе няма даўно крэсаў,

Тутэйшы жыве ля Дняпра, ля Арэсы,

Падзьвіньне, Палесьсе, ўсё намі занята

Між Вільняй, Смаленскам стаяць нашы хаты.

Ўсяго ўдоваль маем, але не свабоды.

…

Ідуць дзевятнаццаць на раду з народам.

Ніхто не паможа, зрабіць мусім самі;

Яблонская толькі ўзмахнула рукамі.

…

Лёс вырашыць маюць на гэтай сустрэчы,

Адказ сёньня дасць народнае веча.

Пара збудаваць прыйшла новую вежу

І цьвёрда расставіць па ўсіх канцах межы.

Там людзі чакаюць, плюс іх дзевятнаццаць,

Не ў праве на сход народны спазьняцца.

Бывай ясна пані, чакае Айчына,

Найдаражэйшая ў сьвеце жанчына.

***

Сталёвая воля сабрана ў кулак,

Калі так прапісана –

       здарыцца так.

Нішто ім завея, нішто перашкоды,

Зьмяніць сітуацыю маюць нагоду.

То не рэвалюцыя –

         іхняя праўда,

Павінна быць тое, што мусіць быць заўтра.

…

Рашуча наперад, такі момант важны,

Імкнуць ваяры праз завею адважна.

Чакаюць іх там, без іх немагчыма,

Іх, дзевятнаццаць сапраўдных мужчынаў.

…

Завея у краі, а тут яшчэ цемра,

Лягла на пятак ля самага цэнтра.

Агонь ў фанарах раптам зьнік уначы –

Яно б памагло ім перамагчы.

…

Здалося шмыгнуў за вуглом цёмны дз’ябал,

Прывычная ў нашых мясьцінах аб’ява.

То справа яго, ён заўжды цемры рады,

Ужо падае хітрым знакам загады.

Адкуль жа ён зьведаў, што тут ісьці будуць,

Няўжо ж зноў прыгрэўся ў радах іхніх юда?

…

Відаць, што і сёньня зноў Бог адвярнуўся,

Яшчэ цяжка верыць, што момант хіснуўся.

…

І бліснула ўраз прад вачамі маланка –

Без грому.

Ў завею.

Неспадзяванка.

Шалёны звярына над вухам зароў,

На сьцяг бел-чырвоны закапала кроў.

За момант кароткі іскрыла жыцьцё,

Перш чым праваліцца пасля ў забыцьцё;

І Крэва, і маці, і крыкі натоўпа,

Ваяр-беларус з пераможнай вінтоўкай,

І помнік Свабодзе,

      у цэнтры квартала,

На месцы,

      дзе Леніна постаць стаяла.

…

Хто раптам спыніў дзіўных мараў палёт,

Хто дзідаю сэрца прашыў навылёт?

Па сьценах павёў бы ружовым паглядам,

Смак горкі на вуснах бы змазаных ядам,

Адчуў падсьвядома – казёная хата,

Сьпярша падалося, што трапіў ў палату,

Ды людзі ў прысыпаных сьнегам халатах

І надта ўжо зімна, як ў тых казематах.

…

Галодны на Волю не рады зіме –

Завея і цемра,

      зімой бы ў турме.

…

Зладзеі раз-раз абабралі кішэні,

І мосцяцца ўжо да галоўнай мішэні –

Душу падавай ім, з ёй месціцца Воля,

Як вырвуць яе –

       закапаюць у полі.

Схаваюць душу дык знікаюць і песьні,

Без іх паспрабуй штось талковае здзейсьніць.

Трымацца за Волю рукамі, зубамі,

І гонар трымаць, ганарыцца сябрамі.

Адзін апынуўся, але “Й адзін можа”,

Бо выведзе Воля ў любым раздарожжы.

…

Схаваць як далей яе, ціхенька гушкаць,

Бо Воля з турмы ня вылеціць птушкай,

І нават калі б праз сьцяну узьляцела

Народу да Волі ніякага “дзела”.

Змарожаны думкі,

       ў зямлю яго вочы.

Сьцюдзёныя дні і

      сьцюдзёныя ночы.

…

Відаць толькі сэрца любімай жанчыны

Праз лютыя сьцены прачуе магчыма,

Што робіцца з Воляю носьбіта мовы,

Як стогне душа яго ў муках суровых.

У сьценах турмы ці прыватнага дома

Дажыць да свабоды ёй трэба вядома.

Ня можа быць вольнаю Воля ў турме,

Канец палажыць пара доўгай зіме.

…

Радней у турме стала Воля-жанчына,

Яна ёсьць сяброўкаю вернай, адзінай.

Яе зберагчы трэба ў сьценах зімовых –

Надзею запаліць яна ў душах новых.

…

Назаўтра збірае народ сваё веча

Ён з Воляю выйдзе на гэту сустрэчу

З найдаражэйшайу сьвеце жанчынай

Дзевятнаццаты

Снежань

Айчына …

.

       21 сакавіка – 29 сакавіка 2012, Аттава

.

.

Categories: Літаратура, Нацыя Беларусы, Нацыя прачынаецца