Гісторыя

Этнацыд беларусаў: Сувэрэнітэт у абмен на ўладу: да чаго прывялі 30 гадоў беларуска-расейскай інтэграцыі

02 красавік 2026, 08:00 Падзяліцца Глядзець камэнтары Друкаваць Сьцісла Вынікам 30-гадовай беларуска-расейскай інтэграцыі стала рэальная пагроза сувэрэнітэту Беларусі. Ня толькі палітычны рэжым, але і створаная Аляксандрам Лукашэнкам «беларуская сацыяльная мадэль» могуць выжыць толькі пры ўмове падтрымкі з боку Расеі. Прычыны інтэграцыі Калі… Read More ›

Этнацыд беларусаў: На Брэстчыне ліквідавалі ўсе грэка-каталіцкія парафіі

У Вярхоўным судзе Беларусі 9 красавіка прайшло пасяджэнне па разглядзе скаргі грэка-каталіцкай парафіі ў Брэсце на рашэнне Брэсцкага абласнога суда аб ліквідацыі парафіі. На жаль, скаргу не задаволілі — прынята канчатковае рашэнне аб пазбаўленні супольнасці рэгістрацыі як рэлігійнай арганізацыі, піша Katolik.life. Пра… Read More ›

Бальшавікі хацелі забудаваць Беларусь готыкай. Што засталося ад беларускага нацыянальнага стылю 1920-х?

У дваццатыя гады мінулага стагоддзя архітэктары БССР спрабавалі стварыць уласны, непаўторны нацыянальны стыль, скрыжаваўшы сялянскую хату з сярэднявечным замкам. Гэты амбітны эксперымент мог назаўсёды змяніць аблічча беларускіх гарадоў, але хутка разбіўся аб ідэалагічныя муры сталінскага рэжыму. Засталіся толькі адзінкавыя помнікі…. Read More ›

Дзе каранаваўся Міндоўг?

Пытанне аб месцы каранацыі Міндоўга — Наваградак, Кернаў ці Вільня — на працягу стагоддзяў застаецца прадметам навуковых дыскусій, заснаваных на супярэчлівых звестках позніх хронік. У новым выпуску падкаста «Magistra Svita налева пашыта» гісторык Цімох Акудовіч расказвае, чаму гэта наогул адбылося, хто і навошта даў карону невядомаму язычніцкаму… Read More ›

Самая старажытная выява чалавека ў Беларусі старэйшая за піраміды. Але каб даказаць гэта, давядзецца знішчыць яе частку

Партрэт чалавека, выразаны на ласінай костцы, быў знойдзены на дне палескага возера. Каб дакладна датаваць прадмет, даследчыкам давядзецца фізічна пашкодзіць унікальную знаходку. Як паведамляе выданне Times.by, гісторыя гэтага незвычайнага прадмета пачалася яшчэ ў 1985 годзе. На возеры Вячэра ў Любанскім раёне рабочая брыгада здабывала сапрапель…. Read More ›

Пад Віцебскам капалі водаправод, а дасталі каменны крыж Гарасіма Ігнатавіча, якому 400 гадоў

Звычайныя земляныя працы мясцовых камунальнікаў прынеслі цікавую знаходку. У невялікай вёсцы Кароўка Віцебскага раёна з зямлі дасталі каменны крыж, які праляжаў там каля чатырох стагоддзяў. Зараз ён будзе захоўвацца ў Віцебскай ратушы. Артэфакт быў выяўлены 30 сакавіка 2026 года падчас работ, якія… Read More ›

Рада БНР вярнула частку дзяржаўнага архіва, што заставалася недасяжнай паўстагоддзя. Яе перададуць у лонданскую Скарынаўку

Рада Беларускай Народнай Рэспублікі абвясціла пра вяртанне кантролю над унікальным дзяржаўным архівам, які захоўваўся ў Міколы Абрамчыка — старшыні Рады з 1947 па 1970 год. Пасля больш чым пяцідзесяці гадоў нявызначанасці дакументы нарэшце будуць перададзеныя на захаванне і даследаванне ў… Read More ›

А ці існавала насамрэч Рагнеда? Што хавае «Аповесць мінулых гадоў»

Княгіня Рагнеда — адна з ключавых фігур у гісторыі старажытнай Беларусі. Аднак асноўныя эпізоды яе драмы амаль даслоўна супадаюць са скандынаўскімі сагамі, а сам галоўны летапіс Русі — «Аповесць мінулых гадоў» — не раз змяняўся. Дык што ў гэтай гісторыі… Read More ›

Часам нечаканая гісторыя беларускіх гімнаў: «Мы выйдзем шчыльнымі радамі», «Пагоня», «Жыве Беларусь», «Радзіма мая дарагая», «Магутны Божа» (з ВІДЭА)

Ніякае свята не прыносіць столькі шчасця і надзеі, як тое, якое святкуюць таемна, у няволі, піша Мікола Бугай. Захаваліся шчымлівыя ўспаміны, як беларусы святкавалі Дзень Волі на савецкай катарзе, як гатавалі самаробныя торты ў лукашысцкіх турмах. У страшных умовах ХХ… Read More ›

«Калі б не «Вясна-1996, мы б былі Татарстанам». 30 гадоў таму беларусы ўжо пратэставалі супраць Лукашэнкі і Расіі — як гэта было

Серыю вулічных пратэстаў 1996 года прынята называць «гарачай вясной», бо самыя масавыя акцыі выпалі якраз на гэты час — Дзень Волі, супрацьстаянне падпісанню дамовы аб стварэнні саюза Беларусі і Расіі, Чарнобыльскі шлях.  На вуліцы выйшлі дзясяткі тысяч людзей, бо на… Read More ›

Статкевіч пра невядомае з падзей 2020 года і высновы з іх: Новую ўладу сфармуюць не тыя, хто эміграваў, а тыя, хто прыбярэ старую

Мікола Статкевіч у сваім тэлеграм-канале выказаў свой погляд на падзеі 2020 года і чаму ў беларусаў не атрымалася. У сваім тэлеграм-канале адказвае на пытанні, якія яму задаюць калегі па партыі, у тым ліку ён адказаў і на наступнае даволі рэзкае пытанне: —… Read More ›

Как начинался реванш

Михаил Дубинянский7 марта, 05:30 коллаж: Андрей Калистратенко 10425 Вторжение в Польшу. Оккупация Чехословакии. Аннексия Судет. Аншлюс Австрии. Примерно такой ассоциативный ряд возникает у наших современников, когда речь заходит о немецком реваншизме в 1930-ые годы. И почти никто не вспоминает историческое… Read More ›

Вячаслаў Насевіч: У Беларусі рэалізаваўся не зусім той спосаб пабудовы нацыі, да якога заклікалі нацыянальныя агітатары

Перш за ўсё абгавару, што я разглядаю ідэнтычнасць як шматузроўневую з’яву. Чалавек схільны атаясамліваць сябе з колам сваіх родзічаў, сацыяльнай альбо прафесійнай групай, зямляцтвам (малой радзімай), этнасам (нацыяй), цывілізацыйнымі альбо канфесійнымі супольнасцямі (хрысціянін, еўрапеец). Праявы беларускай ідэнтычнасці могуць мець, як… Read More ›

Этнацыд беларусаў пачынаўся ў ХVI стагоддзі: расійскі старац Арцемій, які бег з Масквы ў ВКЛ, паклаў канец беларускаму кнігадрукаванню

У 1562 годзе ў Нясвіжы быў выдадзены «Катэхізіс» Сымона Буднага — першая кніга, надрукаваная на тэрыторыі сучаснай Беларусі на старабеларускай мове, якая магла змяніць ход беларускай гісторыі. Аднак замест магутнай хвалі нацыянальнага кнігадрукавання гэтая ініцыятыва хутка згасла. Чаму так сталася?… Read More ›

Беларусаў прыраўноўваюць да каланізатараў: Беларускія санаторыі ўраўнуюць цэны на адпачынак для беларусаў і расіян

Беларускія санаторыі рыхтуюцца спыніць практыку, калі для беларусаў адпачынак каштаваў танней, чым для расіян. Тлумачаць гэта адзінай цэнавай палітыкай для ўсіх грамадзян так званай Саюзнай дзяржавы. На практыцы, выглядае, гэта азначае, што беларусам прыйдзецца плаціць па расійскіх цэнніках. Як паведаміў… Read More ›

Тадэвушу Касцюшку — 280 гадоў. Герой двух кантынентаў, але не шчаслівы чалавек

Апошні герой Рэчы Паспалітай толькі чатыры гады дарослага жыцця пражыў у сваім доме, хоць усё жыццё ваяваў за тое, каб мець Радзіму. Тадэвуш Касцюшка нарадзіўся 4 лютага 1746 года ў Мерачоўшчыне. Публікуем архіўны матэрыял пра аднаго з самых вядомых выхадцаў… Read More ›

эТНАЦЫД БЕЛАРУСАЎ: Знайшліся фонды пінскай бібліятэкі ордэна францысканцаў. Яны ў Санкт-Пецярбургу

Даследчык-беларус з Масарыкавага ўніверсітэта ў чэшскім горадзе Брно Андрэй Калавур на сваёй старонцы ў фэйсбуку расказаў пра лёс адной з найстаражытнейшых і найбагацейшых бібліятэк з Беларусі, якая была вывезеная ў Расію пасля таго, як у 1939 годзе ў Заходнюю Беларусь увайшла Чырвоная… Read More ›

Вось як яна выглядала дзяўчына, якая жыла пад Мінскам 500 гадоў таму – сьведчаць беларускія навукоўцы

Вучоныя Інстытута гісторыі НАН Беларусі аднавілі аблічча жыхаркі Гарадзішча пад Мінскам, якая жыла у перыяд з 14 па 16 стагоддзе, паведамляе тэлеграм-канал установы.  Антраполагі і мастакі-рэканструктары прадставілі адноўлены знешні выгляд дзяўчыны, якая жыла некалькі стагоддзяў таму каля сучаснага Мінска. Усё… Read More ›

Пяць фактаў пра тарашкевіцу, ці беларускі клясычны правапіс

01 люты 2026, 11:00 Падзяліцца Глядзець камэнтары Друкаваць Да дня нараджэньня Браніслава Тарашкевіча 1. Першая навукова абгрунтаваная кадыфікацыя беларускай мовы «Беларуская граматыка для школ», якую ў 1918 годзе выдаў мовазнаўца Браніслаў Тарашкевіч, стала першым агульнапрынятым стандартам беларускае літаратурнае мовы. Калі дагэтуль мова друкаваных… Read More ›

Змена рэжыму ў Расіі і куды прыйдзе Трамп? Гісторык — пра новы сусветны парадак і прагнозы на 2026 год

Што спарадзіла Трампа і які «новы парадак» ён прапануе, ці існуюць абсалютныя гарантыі бяспекі і чаго можна чакаць у 2026 годзе, у інтэрв’ю «Украінскай праўдзе» расказаў Сяргей Плохій, прафесар украінскай гісторыі ў Гарвардзе. Ён — адзін з топавых інтэлектуалаў з усходнееўрапейскімі каранямі. Хто… Read More ›

«Украіна» была не толькі на поўдзень ад Беларусі, але і на ўсходзе ды поўначы

Тэрмін «украіна» ў XVI стагоддзі меў зусім іншае напаўненне, чым сёння. Гэта было не проста геаграфічнае абазначэнне «краю» дзяржавы, а паняцце, шчыльна звязанае з вайной і абаронай. Гісторык Мікола Волкаў прааналізаваў дакументы Вялікага Княства Літоўскага таго часу і прыйшоў да… Read More ›

Дарагія чытачы! Запрашаем вас пачытаць 36-ты нумар часопіса “КУЛЬТУРА. НАЦЫЯ”

Будзем рады, калі ён вам спадабаецца і ў вас узнікне жаданьне падзяліцца з працай часопіса са сваімі блізкімі людзьмі. Калі ласка, зрабіце рэкламу часопісу і рассылайце добрую вестку аб ім. Шчыра дзякуем і віншуем вас з надыходзячымі сьвятамі – Калядамі… Read More ›

Piotra Murzionak: The Origins of the Western Ruthenian/Belarusian Ukrainian Civilization and Its Contemporary Confrontation with the Eurasian/Russian Civilization (webzine “Culture. Nation,” issue 36, November 2025, pp. 7-49, www.sakavik.net)

Abstract. The relatively calm “geopolitical” period in the world that could be observed after the collapse of the USSR has resumed with new force in the form of a desire for a new division of the world, which can now… Read More ›

Liavon Karpovich: Autumn. Prosperity. The highest power (XVI century – first half of the XVII century)(webzine “Culture. Nation,” issue 36, November 2025, pp. 50-104, www.sakavik.net)

Abstract. The magazine “Culture. Nation” continues Mr. L. Karpovich’s historical stories about our homeland, based on postage stamps. This time the author provides a detailed description of events in the Grand Duchy of Lithuania, especially concerning the 16th and 17th… Read More ›

Пётра Мурзёнaк: Истоки Западно-рутэнской/Беларусско-Украинской цивилизации и её современное противостояние с Евразийской/Русской цивилизацией (веб-журнал «Культура. Нация», №36, ноябрь 2025, 7-49, www.sakavik.net)

Аннотация. Относительно спокойный «геополитический» период в мире, наблюдавшийся после распада СССР, возобновился с новой силой в виде стремления к новому разделу мира, который теперь можно довольно чётко обозначить. Прежнее «биполярное» противостояние Запада и СССР, похоже, сменилось разделом мира между тремя… Read More ›

А. В. Симаков: Изучение конвертов с элементами предупреждений (на примере переписки гомельских индеанистов) (веб-журнал «Культура. Нация», №36, ноябрь 2025, 141-151, www.sakavik.net)

 Аннотация. Большие объёмы корреспонденции создают проблемы учёта, хранения, оцифровки, оценки информативности и важности информации. Опыт отдельных исследователей может быть полезен при разработке рекомендаций по созданию и использованию справочной информации по отдельным компонентам документации, поступающей по почте. В статье рассматриваются конверты,… Read More ›

Пётра Мурзёнак: Памяти Ирины Фарион и Андрея Парубия – самоотверженных интеллектуалов и националистов современной Украины (веб-журнал “Культура. Нация”, вып. 36, ноябрь 2025,214-217, www.sakavik.net)  

                                                                                                                Аннотация. Редакция журнала «Культура. Нация» решила почтить память Ирины Фарион и Андрея Парубия – людей, трагически погибших за свои жизненные убеждения, преданных постоянному труду на благо украинской нации. Оба внесли огромный вклад во внедрение украинского языка – основы любой… Read More ›

Ірына Фарыён: Ліліпуты ў вайне з Бандэрай (вэб-часопіс «Культура. Нацыя», №36, лістапад 2025, 218-220, www.sakavik.net)

Нішто ня мае такой моцы, як ідэя, час якой настаў. Віктор Гюго Адкуль такая моц у нябожчыка Бандэры так матывавана палярызаваць украінскае грамадзтва: ня проста аддзяляць зерне ад мякіны, але і дэманстраваць сярэдняе зьвяно панікі і страху перад ім? Сапраўды,… Read More ›

Белорусы отмечают День героев

2 Сегодня исполняется 105 лет со дня начала «Слуцкага збройнага чыну». 27 ноября 1920 года начались боевые действия между сформированными в Слуцком повете полками Белорусской Народной Республики и частями Красной армии. Этот день белорусские патриоты отмечают как День героев Прекращение… Read More ›

У Астравецкім раёне лукашысты знішчылі помнік паўстанцам 1863 года

На ім была надпіс: «Каго любіш? — Люблю Беларусь! — То ўзаемна». У вёсцы Слабадка Астравецкага раёна, што на пад’ездзе да памежнага пункта «Котлаўка — Лаварышкі» на беларуска-літоўскай мяжы, ліквідавалі помнік паўстанцам 1863 года, паведамляе тэлеграм-канал «Спадчына». Помнік у выглядзе вялікага… Read More ›

«Усё сабрана, як у фокус, празь лінзу аднаго лёсу». Апублікаваныя ўспаміны Рыгора Бярозкіна пра рэпрэсіі ў Беларусі 1920–1940 гадоў

08 лістапад 2025, 11:00 Падзяліцца  Глядзець камэнтары  Друкаваць Як Віталь Вольскі арыштоўваў людзей і прыходзіў зь ператрусам да Якуба Коласа, а Кандрат Крапіва і Пятро Глебка даносілі на калегаў. Апублікаваныя дзьве часткі канспэкту ўспамінаў Рыгора Бярозкіна, аднаго з найлепшых крытыкаў і літаратуразнаўцаў Беларусі. «Не дай прапасьці… Read More ›

Людмила Панасюк: Колківська республіка в питаннях і відповідях. Як у Колках зберігають пам’ять про УПА

Людмила Панасюк — 3 листопада, 06:00 Фото Людмили Панасюк 3902 Дата 4 листопада 1943 року зберігає в собі пам’ять про одну з тяжких сторінок історії становлення України. Того дня було знищене місто Колки на півночі Волині, яке пів року було вільне… Read More ›

Батурин, который продолжается. Настоящие первопричины российской агрессии – от Мазепы до наших дней

Евгений Руденко2 ноября, 05:30 20217 Для развития казацкого государства гетман Иван Мазепа, удачно лавируя между прихотями Московии, имел рекордный по сравнению с предшественниками срок – двадцать с лишним лет. Но стоило ему пойти на сделку со шведами, как Петр I уничтожил гетманскую… Read More ›

Этнацыд беларусаў: У новым школьным падручніку гісторыі пра Лукашэнку напісалі 46 разоў, а пра кнігі Караткевіча, рэпрэсіі і апанэнтаў Лукашэнкі — ні разу

29 кастрычнік 2025, 12:04  Глядзець камэнтары У Беларусі выйшаў новы падручнік гісторыі для школьнікаў: «Гісторыя Беларусі ў кантэксьце ўсясьветнай гісторыі», другая частка. Ён прысьвечаны савецкай эпосе і сучаснасьці. Свабода пагартала новы падручнік разам з гісторыкам Паўлам Церашковічам. Новы падручнік для… Read More ›

Этнацыд беларусаў: «Расстрэльвалі службоўцаў, рэктараў, работнікаў саўгасаў». Ня толькі літаратары. Хто яшчэ стаў ахвярай «чорнай ночы»

29 кастрычнік 2025, 14:17  Глядзець камэнтары У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 году ў Менску былі расстраляныя больш за 110 прадстаўнікаў творчай і навуковай інтэлігенцыі, супрацоўнікаў наркаматаў, партыйных работнікаў. Добра вядомыя імёны 22-х расстраляных літаратараў. А хто астатнія 90? Дзякуючы акцыі «Ноч расстраляных паэтаў», якая ўпершыню… Read More ›

Этнацыд беларусаў: «У капцюрох ГПУ». Стагоддзе небяспечнай наіўнасці і дарэмных мараў беларускай эміграцыі

У 1920‑я бальшавікам удалося адурманіць частку беларускіх дзеячаў за мяжой і завабіць у «беларускі П’емонт», які аказаўся смяротнай пасткай. Сёння ў беларускай палітычнай эміграцыі толькі адзінкі тых, хто хоча паверыць у тое, што ў Беларусі ўжо ўсё наладзілася і можна… Read More ›

Хлусьлівая заява Лукашэнкі -«Правaслаўныя цэрквы ў Заходняй Беларусі закрываліся». А колькі ж было цэркваў у БССР і колькі — у Заходняй Беларусі па стане на 1939 год?

«Праваслаўныя цэрквы ў Заходняй Беларусі закрываліся», — заявіў Аляксандр Лукашэнка ў сваім выступе перад ідэолагамі 17 верасня, які быў зборам гістарычных папрокаў палякам і Польшчы. А колькі ж у рэальнасці было праваслаўных цэркваў у Заходняй Беларусі і колькі — у… Read More ›

Што паслухаць па гісторыі Беларусі? Сабралі найлепшыя падкасты

Як зрабіць гісторыю блізкай і цікавай? Ад дасціпных размоваў пра шляхецкі побыт да вострых дыскусій пра Вялікае Княства Літоўскае — у падкастах на ютубе знойдзецца ўсё, што трэба аматарам мінулага. Загляне сонца Канал быў першапачаткова вядомы як «Кайлі Міндоўг», але… Read More ›

Сёння Дзень беларускай вайсковай славы. Яе традыцыі працягваюць добраахвотнікі-каліноўцы

8 верасня 1514 года адбылася бітва пад Оршай, у якой продкі беларусаў, літоўцаў, палякаў і ўкраінцаў разбілі агрэсараў з Маскоўскага княства.  Войскі на чале з гетманам князем Канстанцінам Астрожскім здолелі расійскія войскі не проста спыніць, а знішчыць. Дзякуючы той перамозе, Вялікае Княства Літоўскае выстаяла… Read More ›