Навукоўцы і дайверы ўпершыню абследавалі дно ракі насупраць Віцебскіх замкаў і паднялі на паверхню нямала старажытных артэфактаў

Рэчышча ля падножжа старажытнага замка стала месцам незвычайных археалагічных даследаванняў. Навукоўцы і дайверы ўпершыню зазірнулі на дно ракі, якая стагоддзямі служыла прыроднай мяжой і сведкам жорсткіх аблог горада.

Як паведамілі выданне «Віцьбічы» і агенцтва БелТА, у пачатку верасня ў Віцебску адбыліся першыя ў гісторыі горада маштабныя падводныя археалагічныя раскопкі. Экспедыцыя працавала на Заходняй Дзвіне ля Кіраўскага моста, насупраць вусця ракі Віцьбы і тэрыторыі Ніжняга замка. Даследаванні арганізаваў Інстытут гісторыі Акадэміі навук Беларусі супольна з валанцёрамі дайвінг-клуба «Марскі Пегас».

Пачатак праекту паклаў выпадак. Каля года таму вадалазы-аматары знайшлі на дне Дзвіны наканечнік дзіды і перадалі яго ў музей. Гісторыяй зацікавіліся навукоўцы. Калі супрацоўнікі Інстытута гісторыі выехалі на месца для папярэдняй выведкі, яны ўсяго за пару гадзін паднялі з вады яшчэ пяць старажытных наканечнікаў. Пасля гэтага экспедыцыю вырашылі рыхтаваць неадкладна: рака пастаянна заносіць артэфакты тоўстым пластом пяску, а акрамя таго, існавала пагроза, што пра перспектыўнае месца даведаюцца нелегальныя капальнікі.

Праца пад вадой была складанай. Паводле кіраўніка экспедыцыі, старшага навуковага супрацоўніка Інстытута гісторыі Івана Спірына, на гэтым адрэзку Дзвіны адчуваецца моцная плынь, якая перашкаджала надзейна заякарыць пантоны з помпамі для адмывання грунту. Да таго ж рака ў цэнтры Віцебска суднаходная, таму пры набліжэнні цеплаходаў падводныя пошукі даводзілася рэгулярна спыняць.

За два дні даследчыкі паднялі з дна значную колькасць прадметаў старажытнасці: некалькі дзясяткаў наканечнікаў дзід, а таксама фрагменты пячной кафлі і бытавой керамікі. Знаходкі ўзбраення навукоўцы датуюць перыядам ад XVI да XVIII стагоддзя.

Цяпер навукоўцам належыць высветліць, як менавіта гэты комплекс узбраення апынуўся на дне. Паводле даследчыкаў, знаходкі могуць быць звязаныя як з адной канкрэтнай падзеяй (напрыклад, баявым сутыкненнем ці катастрофай рачнога судна, якое перавозіла партыю зброі), так і паказваць выпадковыя страты на рачной пераправе цягам розных стагоддзяў.

Храналагічныя межы знаходак — ад XVI да XVIII стагоддзя — ахопліваюць час, калі Віцебск спалучаў статус буйнога гандлёвага вузла на Дзвіне з місіяй ключавой памежнай крэпасці ВКЛ. Гэтая эпоха сумяшчала ажыўленую рачную навігацыю і жорсткія ваенныя выпрабаванні: ад Лівонскай і Трынаццацігадовай войнаў да знішчальных наступстваў Паўночнай вайны. Якія менавіта абставіны сфармавалі гэты падводны арсенал, пакажа далейшая навуковая атрыбуцыя.

Усе артэфакты накіраваныя ў Мінск на кансервацыю і даследаванне ў лабараторыях Інстытута гісторыі. Пасля завяршэння навуковых прац калекцыя зброі вернецца ў Віцебскі абласны краязнаўчы музей, а археолагі разам з дайверамі маюць намер вярнуцца на Дзвіну з новай экспедыцыяй у наступным сезоне.

Categories: Асьвета, Гісторыя, Культура, Нацыя Беларусы