10 тэзісаў «ў труну» дыктатара.

Вучоны ў каментарыі «Філіну» адказаў на выпады Лукашэнкі ў адносінах да беларускай навукі і яе прадстаўнікоў.

Яго нядаўні разнос наглядна паказаў, што менавіта рэжым лічыць навукай і чаму ў бліжэйшы час нічога добрага там чакаць не даводзіцца. Беларускі вучоны растлумачыў, наколькі паўплывалі заявы кіраўніка на сітуацыю ў навуковым асяроддзі і да чаго варта рыхтавацца.

— У цэлым сказанае не было нечаканасцю. Усё гэта прамаўлялася і раней, — адзначае суразмоўца (ягонае імя мы не называем у мэтах бяспекі). — Даўно ўсім вядома і пра праслухоўку тэлефонаў, і пра пільную ўвагу з боку органаў, і ўвогуле пра асаблівую «любоў» Лукашэнкі да вучоных (праўда, узаемную). Таму сенсацый не адбылося.

Подробнее

Оборудование для видеотрансляций

Туризм Беларусь

Курсы журналистики

Услуги юристов по правам человека

Подписка на рассылку

Культура Беларуси

Журналистские расследования

Книги по истории Беларуси

Одежда с национальной символикой

Свежие новости

Аднак, паводле слоў вучонага, некаторыя аспекты нарады 21 лістапада прыцягваюць увагу і дазваляюць рабіць высновы.

1. Прапанову правесці нараду з вучонымі ў фармаце сустрэчы, а не з’езду, як было раней.

— Цалкам відавочна, чаму, — адзначае суразмоўца. — Фармат з’езду прадугледжвае дэманстрацыю дасягненняў беларускай навукі. А дэманстраваць асабліва няма чаго.

Акрамя таго, збіраць столькі вучоных разам — значыць даць ім магчымасць у кулуарах «перацерці» існыя праблемы і заадно пераканацца, што колькасць незадаволеных (а значыць, нелаяльных) вельмі высокая.

2. Лёс «новага, маладога кіраўніка Акадэміі навук» — так Лукашэнка ахарактарызаваў Караніка.

— Кіраўнік настолькі «малады», што яго навуковыя дасягненні выклікаюць пытанні, — адзначае суразмоўца.

Напрыклад, у Цэнтральнай навуковай бібліятэцы Нацыянальнай акадэміі навук, якой кіруе Каранік, можна знайсці тры яго працы: аўтарэферат кандыдацкай дысертацыі, падрыхтаваны ў далёкім 2005 годзе, і два часопісныя артыкулы 2015 года з амаль аднолькавымі назвамі, напісаныя салідным калектывам (больш за дзясятак медыкаў). Такія працы паміж сабой вучоныя называюць брацкімі магіламі.

Вядома, навуковых прац у Караніка больш (іх наяўнасць патрабавалася для абароны кандыдацкай):

— Але пісаліся яны так даўно і ў такой малой колькасці, што іх аўтару складана прэтэндаваць на статус навуковага свяціла.

Праўда, на думку суразмоўцы, ёсць верагоднасць, што сітуацыя з «навуковымі дасягненнямі» Караніка пачне «выправляцца» ў самы бліжэйшы час.

3. Разважанні Лукашэнкі пра «статус вучонага» ў супрацьпастаўленні сілавікам.

— Аўтары аналітычных запісак, відавочна, пасаромеліся напісаць пра неабходнасць павышэння зарплат вучоным да ўзроўню супрацоўнікаў МУС, пра кватэры, пенсіі і іншае. Бо ніякай чаргі па высокі статус у НАН няма, — тлумачыць эксперт.

Акадэмічныя інстытуты выжываюць выключна за кошт пенсіянераў і выпускнікоў ВНУ, якіх завабліваюць на адпрацоўку паводле размеркавання. Вядома, пасля адпрацоўкі большасць кідае навуку і сыходзіць у больш хлебныя сферы.

4. Пытанне Лукашэнкі: «Дзе той вучоны, імя якога грыміць хай не на ўвесь свет і нават не на постсавецкую прастору, але хаця б на Беларусь?»

— Адказ надзвычай просты. Калі прааналізаваць сітуацыю ў акадэмічных інстытутах пасля 2020 года (кадравікі гэта вельмі добра ведаюць), можна прыйсці да простай высновы.

Усе імёны будуць грымець у Польшчы і Літве, а таксама Германіі і іншых еўрапейскіх краінах, куды перабралася значная колькасць вучоных, вымушаных уцякаць з краіны.

5. Пра зарплаты вучоных. («Устаньце і скажыце: каму мы не заплацілі за вялікія адкрыцці? Калі такія людзі ёсць, неадкладна разгледзім вашы заявы і прымем адпаведнае рашэнне»).

— Акадэмічная навука — гэта не пра зарплаты. Большасць супрацоўнікаў НАН, ды і многія ўніверсітэцкія даследчыкі, выжываюць за кошт грантаў і тэм. І ўсе адкрыцці магчымыя пры грантавай падтрымцы. Але ёсць момант.

Паводле слоў суразмоўцы, апошнім часам запланаваных кіраўнікоў будучых тэм вельмі ўважліва правяраюць на іхнюю лаяльнасць у 2020 годзе. Таму значная частка адсейваецца.

— Ды і многія даследчыкі самі не хочуць прыцягваць увагі органаў да сваіх асоб. Ці варта чакаць адкрыццяў «за дзякуй» і на энтузіязме? — задаецца пытаннем вучоны.

6. Наезд Лукашэнкі на рэктараў («Прызначылі некалькі новых рэктараў і найперш ажыццявілі маніторынг калектываў. Як жа яны там працуюць? Ганьба!»).

— Паводле чутак, ідзе пра былога маладога рэктара Акадэміі кіравання Ігара Бузоўскага, — адзначае суразмоўца. — Вядома, гэта чалавек далёкі і ад навукі, і ад універсітэцкага асяроддзя. Пытанні: хто яго прызначаў і чаго ад яго чакаў?

7. Парада Караніку «вызначыцца з кадравай палітыкай для выканання пастаўленых задач».

— Парада бессэнсоўная. У НАН наймацнейшы дэфіцыт кваліфікаваных кіраўніцкіх кадраў. На дадзены момант за плячыма дырэктараў акадэмічных інстытутаў практычна нікога няма, кадравы рэзерв вычарпаны, — канстатуе вучоны.

8. Патрабаванне Лукашэнкі да Вышэйшай атэстацыйнай камісіі не раздаваць ступені направа-налева («Кожны хоча быць аступененым. А я хачу, каб ён не толькі быў аступенены, меў ступень, а быў сапраўдным вучоным. Не трэба прыніжаць ролю вучоных»).

— Справа не ў прыніжэнні, а ў жаданні дзяржавы зэканоміць. Ступень кандыдата і доктара — гэта пажыццёвыя даплаты, пакуль чалавек працуе. Кандыдат — 250 рублёў у месяц, плюс 120 за дацэнта. Доктар і прафесар — яшчэ больш, — тлумачыць вучоны.

Праўда, што да ВАК, я не ведаю выпадкаў, каб ён не прапускаў працы з-за эканоміі або палітыкі. Слабыя працы сапраўды тармозяць. І часта беларускія дысертацыі дзякуючы пазіцыі ВАК на дзве галавы лепшыя за расійскія.

Аднак, паводле слоў вучонага, апошнім часам таксама назіраецца рэзкі рост колькасці кан’юнктурных прац — асобныя дзеячы спрабуюць злавіць хвалю. Вось толькі некалькі тэм:

«Станавенне і развіццё міліцыі на тэрыторыі Беларусі (1917–1934 гг.)» — Мамайко І.А. (2024).

«Маўленчы партрэт экстрэміста як феномен юрыслінгвістыкі…» — Дзедзінкін А.Л. (2025).

9. Наезд Лукашэнкі на рэктара БДУ Андрэя Караля («У адным з зваротаў, якія мне паступілі, тэма — «Метад педагагічнага маўчання як сродак развіцця пазнавальнай самастойнасці замежных студэнтаў». Наколькі гэта актуальна і прымяняльна потым у педпрактыцы або ў жыцці, цяжка сказаць»).

— Вядома, ніхто да Лукашэнкі не звяртаўся. Інфармацыя ўзятая, хутчэй за ўсё, з аналітычнай запіскі, падрыхтаванай ВАК. Тэма, канешне, вельмі сумнеўная. Але цікавае іншае, — адзначае суразмоўца.

У дадзеным выпадку Лукашэнка, не называючы прозвішчаў, фактычна наехаў не на аспірантку, што напісала гэту працу, а найперш на яе навуковага кіраўніка — Андрэя Караля, рэктара БДУ.

Застаецца нагадаць, што кандыдатуры рэктараў падбіраюцца ў адміністрацыі Лукашэнкі.

Дарэчы, прафесарска-выкладчыцкі склад, які даўно і ўпэўнена не пераносіць Караля за ягоныя дурныя інавацыі і кадравыя чысткі, мяркуе, што ў найбліжэйшай будучыні ў БДУ будзе новы рэктар, адзначае суразмоўца.

10. Уяўленні Лукашэнкі пра навуку («Паклікаў віцэ-прэм’ера, кажу: памры, але зрабі робата на сваёй ферме»).

— Для Лукашэнкі навука — гэта робаты на фермах. Няма ферм — няма навукі. І яго выснова простая: гуманітарыі дарэмна атрымліваюць зарплаты. Дарэчы, матэматыкі-тэарэтыкі, відаць, таксама: яны занадта далёкія ад кароў. Адміністрацыя НАН, верагодна, пасыл уловіла.

На думку вучонага, у бліжэйшы час варта чакаць аптымізацыі, укрупненняў і зліцця гуманітарных інстытутаў і іншых навуковых структур, далёкіх ад рэальнага сектара эканомікі:

— Ну а калі казаць у цэлым, то трэба прызнаць: Лукашэнка цалкам уловіў настроі ў навуковай супольнасці ў адносінах да дзейнай улады. І наўрад ці ў найбліжэйшай будучыні нешта ў гэтым плане зменіцца. Рэжым толькі падлівае алею ў агонь.

Categories: Мараль