Былы палітзняволены адвакат Аляксандр Данілевіч вырашыў расказаць пра тое, як ён жыў раней і жыве цяпер, у незвычайным фармаце — аўтаінтэрв’ю, апублікаваным на ягонай старонцы ў фэйсбуку.

Сёння я вырашыў усё ж зрабіць тое, што планаваў яшчэ ў камеры 48 СІЗА-1, калі мой шлях у зняволенне толькі пачынаўся, і я быў поўны надзей, разгубленасці і горычы за страчаныя магчымасці. Я планаваў даць інтэрв’ю самому сабе. Такая невялікая спроба пяра.

Чаму ў фармаце інтэрв’ю? Напэўна, гэта выглядае найбольш лагічна для кароткага аповеду пра тое, што адбылося і што адбываецца. Адказаць на пытанні. Скажаце, гэта падобна да фарсу? Ну і што! Гэтага было так шмат, што працяг у тым жа духу бачыцца цалкам лагічным.

Я не буду расказваць нічога пра пенітэнцыярную сістэму, пра суд. Я не магу сабе гэтага дазволіць. Я жыву ў Мінску. Акрамя таго, хацелася б унесці пэўную яснасць у тыя пытанні, якія паўсталі ў СМІ ў сувязі з маім вызваленнем.

Такім чынам, сёння я бяру невялікае інтэрв’ю ў Алеся Данілевіча, які выйшаў на волю ў канцы ліпеня гэтага года і абвясціў пра гэта на сваёй прафесійнай старонцы ў фэйсбуку.

— Добры дзень, Алесь!

— Добры!

— Дзякуй, што пагадзіліся сустрэцца і пагутарыць.

— Я сам рады гэтай магчымасці.

— Раскажыце коратка, што здарылася з Вамі ў 2022 годзе.

— Няма чаго асабліва расказваць. Многае, прычым праўда, ужо напісана ў інтэрнэце. Людзі цікавіліся тым, што адбывалася ў маім жыцці, і выклалі там дастаткова праўдзіва. Адзначу, што інфармацыя пра тое, быццам мяне арыштавалі за антываенную пазіцыю, не адпавядае рэчаіснасці. Справа ў маёй адвакацкай практыцы і звязаным з ёй інтэрв’ю.

— Раскажыце падрабязней?

— Не, усё апісана ў інтэрнэце. Навошта зноў да гэтага вяртацца.

— Хто Вас арыштоўваў?

— КДБ. Першыя два тыдні мяне трымалі ў «амерыканцы». Потым адправілі на «Валадарку». Відаць, я ім там стаў ужо нецікавы. Маю справу непасрэдна вёў галаўны СК. У КДБ мне прапаноўвалі здзелку, супрацоўніцтва, абяцалі свабоду або максімальны тэрмін у выпадку адмовы. Я адмовіўся. Яны сваё слова стрымалі, я атрымаў максімальныя тэрміны па абодвух артыкулах, нягледзячы на тое, што быў «пасобнікам» па адным з артыкулаў.

Характэрна, што мяне арыштавалі па той жа справе, у якую мяне не дапусцілі ў якасці абаронцы некалькі месяцаў таму. Я доўга абскарджваў гэтую адмову яшчэ, памятаю.

— Але ж Ваш выпадак унікальны тым, што Вярхоўны Суд у апеляцыі зменшыў потым тэрмін на цэлыя 4 гады?

— Так, мы нядрэнна папрацавалі з маімі адвакатамі. Іх у мяне было двое. Сапраўдныя прафесіяналы. Не буду называць іх прозвішчы. Але гэта іх заслуга. Апеляцыя ішла два пасяджэнні.

— Што было самым складаным у СІЗА і ў зняволенні ў цэлым?

— Разлука з сям’ёй. Да астатняга прызвычайваешся, пачынаеш адаптавацца. Вядома, складана мірыцца з хамствам і тупасцю. Гэтага хапала. Я маю на ўвазе «калег» па нарах. Усё ж такі маргіналы — гэта асноўная частка арыштаваных і асуджаных. Але вучышся вытрымцы. Не хочацца паехаць у ШІЗА з-за таго, што ты ўдарыў нейкага мярзотніка. Таму ты маўчыш. Гэта тактыка выжывання.

Былі і тыя, хто не прыстасоўваўся, пастаянна пратэставаў, паказваў характар. У мяне дваістае стаўленне да такіх людзей. З аднаго боку, я паважаю іх за прынцыповую пазіцыю, з другога боку, я лічу, што гэта дэструктыўная пазіцыя для ўласнага здароўя. Трэба больш думаць пра сябе. Ты патрэбны на волі сваім родным.

— Як родныя перанеслі ваша зняволенне?

— Пра гэта лепш іх саміх спытаць, напэўна. Цяжка, вядома. Гэта няпроста. Але калі я выйшаў, ніякай шалёнай радасці ніхто не адчуў. Займальна, праўда? Проста ўсе так доўга чакалі вызвалення, нейкага шанцу, а потым ён стаў рэальнасцю, і вось я, стрыжаны і схуднелы, стаю на парозе кватэры маёй сястры, яна абдымае мяне і бяжыць на кухню карміць мяне. Новыя клопаты. Этап жыцця завершаны. Пачынаецца новы, са сваімі складанасцямі і выклікамі.

— Пра Ваша вызваленне мы яшчэ пагаворым, раскажыце, што дапамагала Вам у зняволенні?

— Сябры, кнігі і лісты, званкі. Вера ў Бога. Сябры вельмі важныя там, асабліва блізкія. Гэта не адкрыццё, ва ўмовах няволі табе патрэбны блізкі сябар, які проста будзе дапамагаць табе, а ты яму. Разам есці, разам абмяркоўваць асабістыя праблемы і навіны, дапамагаць адзін аднаму ў бытавых пытаннях.

У СІЗА я атрымліваў лісты ад незнаёмых людзей, пасылкі. Вельмі шкада, што потым многія з тых, хто пісаў і дасылаў пасылкі, сталі фігурантамі крымінальных спраў. Я адказваў усім. Думаю, ніхто не атрымаў ніякіх адказаў ад мяне. Пісалі і ў калонію, але я не атрымліваў гэтыя лісты. Калі яны афармляліся заказнымі, мяне выклікалі ў штаб, дзе казалі, што такія і такія лісты прыйшлі мне, але не ўручалі, бо яны былі не ад блізкіх сваякоў. Не паложана. Але затое я ведаў, што мне прыйшоў ліст.

Быў такі лайфхак, як цяпер кажуць. Памятаю першы ліст ад незнаёмай мне дзяўчыны, яна пісала пра «першы глыток піва пасля вызвалення». Там яшчэ быў фотаздымак лесу, звычайнага нашага лесу. Не ведаю, ці прачытае яна гэтае інтэрв’ю. Дык вось, першы глыток піва проста ў Шклове, дзе я вызваліўся, сапраўды быў. Безалкагольнае, як я звычайна бяру. Але піва было цёплае, а таму нясмачнае. Такая вось іронія лёсу. Я пасмяяўся ў той момант сам сабе. Звычайна ў краме безалкагольнае піва не ставяць чамусьці ў халадзільнік.

Кнігі! Кнігі сталі маім выратаваннем! Напэўна, за ўвесь час там я прачытаў больш кніг, чым за ўсё сваё жыццё да гэтага.

— Якія гэта былі кнігі?

— Вы ведаеце, у асноўным класічныя раманы, рэалізм. Не вельмі люблю фантастыку, самае большае, што магу чытаць з фантастыкі, — гэта Брэдберы і Муракамі. Я лічу, што пакуль ты не прачытаў усю класіку, няма чаго брацца за сучаснае чытво (смяецца). Хаця і дэтэктывы нарвежскага аўтара Ю Нэсбё мне вельмі спадабаліся. Відаць, што ён вялікі патрыёт і любіць свой родны горад.

Чытаў на англійскай, беларускай, рускай. Талстой, Дастаеўскі, Драйзер, англійская літаратура ХХ стагоддзя. Мележ мне вельмі спадабаўся, яго «Палескія хронікі». Лічу, што гэта вялікае шчасце для нашай культуры, што такія кнігі выйшлі ў свет яшчэ ў савецкі час. У цэлым пасля іх прачытання ствараецца ўражанне, што Мележ планаваў працяг, але не змог гэтага зрабіць па шэрагу палітычных прычын. Трэба ж было пісаць пра сталінскі тэрор.

Лічу, мы вельмі схільныя да стэрэатыпаў пра тое, што амерыканская літаратура ці французская лепшая за нашу. Няпраўда. Розныя аўтары, розныя стылі. Для мяне той жа Іван Мележ не горшы за Хэмінгуэя. Увогуле, кнігі сталі маім выратаваннем. І вельмі пашырылі мой кругагляд, нават паўплывалі на якасць маўлення. Гэта вялікі плюс турмы (смяецца).

— Працягваеце так жа чытаць цяпер?

— На жаль, не, проста няма часу, хаця, здавалася б, і працы такой, як раней да турмы, у мяне няма. Але штодзённая руціна, клопаты не пакідаюць шмат часу. Хаця працягваю «Чырвонае і чорнае» Стэндаля, што пачаў чытаць яшчэ ў лагеры. Але чытаю патроху.

— Што яшчэ можна лічыць пазітыўным набыткам, калі такое было ў турме?

— Філасофія жыцця. Больш пазітыўная яна ў мяне цяпер, ці што. Вельмі добра пра гэта напісаў у сваіх «гарыках» Губерман. Я чытаў яго ў лагеры. Вельмі рэкамендую, каб зразумець, што адчувае адукаваны чалавек у турме. А ўвогуле, на мой погляд, найлепшую кнігу пра турму напісаў Дастаеўскі, гэта яго «Запіскі з Мёртвага дома». Ён сам сядзеў у астрозе 6 гадоў. Прайшло 160 гадоў, а многае засталося тым жа з пункту гледжання псіхалогіі і ўспрымання інтэлігента. Праўда, я не чытаў «Архіпелаг ГУЛАГ» і творы Шаламава таксама не чытаў. Сказаў сабе, што ў маім жыцці было занадта шмат турмы, каб яшчэ і кнігі пра гэта чытаць там.

Яшчэ бачыць шчасце ў дробязях. Ведаеце, на мой 50‑ты дзень нараджэння сябар падарыў мне на «прамцы» кавалак добрага турэцкага мыла з гравіроўкай «50» і смайлікам. Я запомню гэты падарунак назаўжды. Проста кавалак добрага мыла, але там гэта важна, асабліва калі твае фінансы абмежаваныя, калі ты прызнаны «злоснікам».

— Вы былі «злоснікам»?

— Так, але нічога дзіўнага тут няма. Пачытайце пра гэта ў публікацыях былых зняволеных, яны лепш расказалі пра гэта.

— Ці ведалі Вы ў лагеры пра падтрымку Вас на волі?

— У самім лагеры інфармацыі пра гэта практычна не было. Калі я рыхтаваў пакет дакументаў на памілаванне, то прыкладаў хадайніцтвы і рэкамендацыі ад вядомых арганізацый і людзей. Гэтым займаліся мае адвакаты. Пра тое, што выходзілі нейкія артыкулы пра мяне, я нічога не ведаў. Родныя пра гэта не пісалі, не хацелі прыцягваць увагі да мяне.

— Вы падавалі дакументы на памілаванне?

— Так, падаваў двойчы. У пачатку 2025 года і ў пачатку 2026-га.

— Вам прапаноўвалі пісаць, як іншым?

— Не, мне ні разу не прапаноўвалі. Адзін раз выклікалі на гутарку, але на той момант у мяне ўжо было пададзена хадайніцтва, і яны пазадавалі мне пытанні і проста адправілі мяне назад у цэх працаваць.

— Прызнавалі віну?

— Я пісаў, што шкадую пра тое, што здарылася. Нешта накшталт гэтага.

— А пра прэмію Еўрапейскай асацыяцыі адвакатаў па крымінальных справах у галіне правоў чалавека ў 2024 годзе Вы ведалі?

— Нейкім чынам я чуў пра маё намінаванне і намінаванне Віталя Брагінца. Гэта так. Мы яшчэ з ім абмяркоўвалі гэты момант. Мы былі разам з Віталем у адной камеры ў СІЗА 4 месяцы, а потым у адной калоніі. Нават шафкі нашы былі побач у распранальні абутковага цэха ў гэтым годзе. Так што бачыліся мы з ім і размаўлялі практычна кожны працоўны дзень.

Вяртаючыся да прэміі — пра само ўзнагароджанне даведаўся толькі пасля вызвалення. Калега расказала пры сустрэчы, потым загугліў — так, сапраўды. Прыемна, вядома, але і здзівіўся — я ж і праваабаронца ніякі, і крымінальнымі справамі ў сваёй практыцы сур’ёзна ніколі не займаўся, я проста працаваў са сваімі кліентамі, а яны мне за гэта плацілі ганарары.

— Як справы ў Віталя?

— На той час, калі мы з Віталем мелі зносіны, ён быў у парадку. Ён вельмі спакойна адбывае пакаранне, як заўсёды, шмат піша доўгіх лістоў. Працаваў ён на момант майго вызвалення ў абутковым цэху. Мазаў клеем нейкія дэталі абутку. У цэлым можна сказаць, што справы ў яго там нармальна, без ускладненняў. Хаця, вядома, знаходзіцца там ён не павінен. Я перыядычна падтрымліваю сувязь з яго роднымі, перадаю прывітанні.

— Раскажыце пра прычыны Вашага вызвалення, як увогуле гэта было?

— Адбылося ўсё дастаткова нечакана. Я сядзеў без працы ля станка ў абутковым цэху, проста нічога не рабіў. Чую — кліча па прозвішчы мяне брыгадзір наш, забойца, і кажа, каб я зараз жа ішоў у штаб. Я пераапрануўся і пайшоў. Не развітваўся ні з кім, я паняцця не меў, навошта мяне выклікаюць. Прайшоў КПП, вобшук, сустрэўся з днявальным штаба, таксама асуджаным, ён паглядзеў на маю бірку, вочы ў яго пашырыліся. У штабе падпісаў дакумент пра тое, што буду пражываць па сваёй прапісцы. Ніхто нічога мне не казаў. Нават калі я пытанні пра тое, што адбываецца, задаваў.

Потым адвялі мяне на вобшук і там зрэзалі бірку маю жоўтую. Я стаў здагадвацца, што мяне могуць вызваліць. Бірку зразаюць пры вызваленні. Потым адвялі мяне ў маленькую клетку на КПП. Я сяджу. Не хутка ўсё было. Калі прынеслі мой спартыўны касцюм і далі падпісаць дакументы на знішчэнне асабістых рэчаў, стала ўсё больш зразумела. Адвялі на перагаворны пункт, патэлефанаваў жонцы, што мяне адпускаюць. Сказаў, што сам дабяруся дадому.

Прыходзіў салдацік, які нудзіўся, паглядзець на мяне, жартаваў, што мяне могуць у ШІЗА пасадзіць, а я яму кажу, што на вызваленне мяне, відаць. Прынеслі потым тапачкі-сабо мае crocs, яшчэ ўсе да гэтага здзіўляліся, як мне іх у лагер прапусцілі — там на шырокай белай акантоўцы падэшвы тонкая чырвоная паласа. Пытанне было пры прыёмцы, але адзін супрацоўнік другому сказаў: «Ну яны ж зверху сінія?! Значыць, можна».

Увогуле, у гэтых тапках і спарткасцюме мяне і павялі на выхад. Там правялі стандартную зверку асобы і зачыталі ўказ ДСК пра маё памілаванне «па просьбе Міжнароднага алімпійскага камітэта». Вывелі за тэрыторыю зоны, у бухгалтэрыі выдалі мае грошы (дзякуй Богу, яны былі), заручальны пярсцёнак і нацельны крыжык, і супрацоўнік паказаў, у які бок ісці.

Вось я ў кроксах гэтых і патупаў на чыгуначную станцыю Апалонаўка. Адтуль праз Оршу я дабраўся цягнікамі ў Мінск. Нават паспеў у плацкарце паваляцца на пасцельнай бялізне ў цягніку Адлер — Калінінград побач з загарэлымі жанчынамі. Ну, не зусім побач, вядома (смяецца).

— Колькі Вам заставалася сядзець?

— Год і тры месяцы. А правёў я за кратамі чатыры гады і два месяцы.

— То-бок спрацавала паўторнае хадайніцтва?

— Я думаю, маё хадайніцтва зусім ні пры чым. А вось просьба МАК — так. І без майго фармальнага хадайніцтва ўсё б прайшло. Дарэчы, я пабываў у штаб-кватэры МАК у верасні і асабіста пазнаёміўся і падзякаваў чалавеку, які курыраваў там маё пытанне. Прыемны хлопец.

Дарэчы, я ўжо на волі пачуў, што ў калоніі некаторыя людзі пагаворвалі, што мяне адпусцілі, бо я стаў супрацоўнічаць з сілавымі структурамі. Ох, гэтыя чуткі ў калоніі, так званае «Зэк-FM»! Мне прапаноўвалі супрацоўнічаць у гэтым годзе, гэта не сакрэт, хлопцы пра гэта ведалі. Ведалі таксама, што нічым гэта не завяршылася. Пагаварылі і разышліся. Не ведаю, як нават каментаваць гэтыя чуткі. Няхай думаюць, што хочуць. Сабака брэша, а караван ідзе…

— Што Вы адчулі ў першыя хвіліны пасля выхаду з калоніі?

— Дзіўнае пачуццё! У цэлым гэта сумесь такога «Ну ніхера сабе!» і заклапочанасці тым новым светам і задачамі, якія паўсталі вакол цябе. А яшчэ разуменне таго, што ў калоніі больш знешняга парадку і чысціні, чым на волі вакол. Ніякай эйфарыі не было. Проста я быў у новым месцы, і мне трэба было хутчэй дабрацца дадому.

— Як змяніўся Мінск за чатыры гады Вашай адсутнасці і што аказалася самым складаным у бытавой адаптацыі?

— Мінск змяніўся, вядома. Новыя кавярні і рэстараны, будынкі. Дрэвы выраслі, дзесьці іх спілавалі. Нешта я, вядома, бачыў па тэлевізары падчас абавязковых праглядаў навінавых праграм беларускага тэлебачання. Не скажу, што стала горш. Шмат кітайскіх электрычных машын. «Валадарка» на рэканструкцыі…

Бытавая адаптацыя? Ды не было ніякай адаптацыі. Жыву як жыў. Побыт не змяніўся, пралкай і пасудамыйкай карыстацца не развучыўся. Ніякага сіндрому няма. Шмат задач, пошук працы, сустрэчы з сябрамі, старымі і новымі. Палепшылася харчаванне, стала больш магчымасцяў для спорту. Звычайнае жыццё… Шкада толькі, што засталіся сябры там, за калючым дротам.

— Як Вы ацэньваеце свой фізічны і маральны стан цяпер і хто дапамог Вам стаць на ногі ў першыя месяцы?

— Фізічны стан палепшыўся, набраў вагу, харчуюся лепш, як я ўжо казаў. Тут садавіна, гародніна амаль неабмежавана. Яблыкаў вось шмат у гэтым годзе. Ем узахлёб! А там гэта быў далікатэс. І не заўсёды быў. Возьмеш у краме на тыдзень, па яблыку ў дзень паесці.

Стаць на ногі дапамагла сям’я ў асноўным, але дапамагалі і сябры, хто як мог. Былі людзі, якія проста мяне здзівілі ў добрым сэнсе сваім добрым стаўленнем. Не буду называць канкрэтных імёнаў, каб нікога выпадкова не забыць.

Сёстры мае вельмі моцна мне дапамагалі і дапамагаюць. Я вельмі ім удзячны. Яны ў мяне вялікія малайцы, люблю іх! Вельмі падтрымлівалі сям’ю маю, дзяцей, пакуль «тата быў у камандзіроўцы».

— Вы прысвяцілі юрыспрудэнцыі, міжнароднаму арбітражу і выкладанню на ФМА БДУ дзесяцігоддзі. Як Вы перажываеце забарону на прафесію і ці бачыце для сябе магчымасць прымяняць свае веды ў новых рэаліях?

— Ведаеце, 1 верасня 2022 года ўпершыню з 1981 года я не «пайшоў у школу». Спачатку была школа, потым універсітэт, потым я адразу стаў выкладаць, спачатку ў Акадэміі кіравання, потым у БДУ. У турме мне снілася, што я спазняюся на лекцыі. Гэткі акадэмічны кашмар. Снілася, што я выступаю ў аўдыторыі.

Я сумую і па ўніверсітэце, і па адвакацкай практыцы. Я любіў гэту працу і быў вельмі шчаслівы ў прафесіі. Хаця бывалі і складаныя моманты, але гэта праца мне падабалася, а чытаў лекцыі і пісаў артыкулы па тэме сваёй адвакацкай і арбітражнай практыкі. Усё было вельмі гарманічна.

Што тычыцца новых рэалій, то забароны на прафесію юрыста як такую ў мяне няма. Я цяпер працую на паўстаўкі юрысконсультам на вытворчым прадпрыемстве. Па-ранейшаму з’яўляюся міжнародным арбітрам і магу прадстаўляць інтарэсы бакоў у міжнародным камерцыйным і спартыўным арбітражы. У мяне ёсць сайт, я працягваю пазіцыянаваць сябе як арбітр, эксперт і прадстаўнік у арбітражы. Так што свае веды я прымяню, проста да гэтых рэалій трэба адаптавацца. Стала складаней.

— На судзе Вы казалі, што проста дапамагалі людзям і не мелі права ім адмаўляць. Як, па-вашаму, змянілася само паняцце адвакацкай дзейнасці і права на абарону ў Беларусі за апошнія гады?

— Паняцця не маю. Я ж не працую адвакатам цяпер. Пра гэта лепш спытаць адвакатаў, якія даўно практыкуюць і адкажуць на аснове свайго досведу. Сама рэформа адвакатуры, якая адбылася ў 2021 годзе, мне не падабаецца. Раней было лепш, на мой погляд. Пра гэта таксама ўжо шмат напісана крытыкі.

— Многія вызваленыя зняволеныя з’язджаюць з краіны. Чаму Вы прынялі рашэнне застацца ў Мінску?

— Я не ўпэўнены, што за мяжой будзе лепш. У мяне тут ёсць кватэра, родныя людзі. Плюс у мяне няма тых абмежаванняў пасля вызвалення, з якімі сутыкнуліся многія з былых зняволеных. Гэта прэвентыўны нагляд, у прыватнасці. Не кожны захоча жыць з абмежаваннямі, напрыклад, 2 гады, правёўшы 6 гадоў да гэтага за кратамі.

Плюс мая прафесія прадугледжвае моцную сувязь з пэўнай юрысдыкцыяй, у гэтым выпадку з Беларуссю. За мяжой я не той юрыст, да каго звернуцца ў першую чаргу. Ёсць нюансы. Калі б я быў сталяр ці айцішнік, напэўна, зарабіць на кавалак хлеба з маслам за мяжой было б прасцей. Думаю, і там бы я не прапаў, калі б з’ехаў, іншая справа, як бы я сябе там адчуваў.

— А тут Вы не баіцеся?

— Не. Я проста не хачу баяцца. Я жыву, спрабую аднавіць сваё жыццё. У мяне няма страху. Я не думаю пра дрэннае. Я асцярожны ў тым, што я раблю, што кажу. Але страху, паўтаруся, у мяне няма. Я рады, што я дома.

— Да арышту Вы ўзначальвалі Беларускую федэрацыю рэгбі і займаліся спартыўным правам. Ці застаецца спорт часткай Вашага жыцця сёння?

— Ну, федэрацыю рэгбі я ўжо даўно не ўзначальваю, гэта ўсё гісторыя, фармальна я член федэрацыі. Ведаю, што сама федэрацыя перажывае цяпер няпростыя часы. Я застаўся арбітрам Спартыўнага арбітражнага суда ў Лазане, у верасні ездзіў на канферэнцыю і семінар суда ў Швейцарыю. Гэта тэматыка мне цікавая, і я буду ёй займацца.

Што тычыцца майго асабістага ўдзелу ў спорце, павінен сказаць, што пакуль не вярнуўся ў каякінг — проста няма на чым вазіць байдарку, у цяперашняй машыне няма куды мацаваць багажнік, але рэгулярна езджу на горным веласіпедзе, выкарыстоўваю яго як транспарт, хаджу на турнікі да найбліжэйшай школы, ёсць свая праграма трэніровак, некалькі разоў выбіраўся на лыжаролерную трасу пакатацца на лыжаролерах, быў на катку з дзецьмі. Патроху вяртаюся да больш актыўнага жыцця. Гэта прыносіць радасць і тонус цела.

— Алесь, дзякуй за гэту размову. Што пажадаеце тым, хто будзе яе чытаць?

— Дзякуй і Вам, што зацікавіліся. Я пажадаю ўсім таго, чаго нам усім часта не хапае: веры, надзеі і любові! Як абвяшчае вядомая мудрасць, нават пасля самай цёмнай ночы заўсёды наступае світанак.

Categories: Мараль, Нацыя Беларусы, Нацыя прачынаецца, Этнацыд беларусаў