Аляксандр Фядута пасля выказвання нобелеўскага лаўрэата задаўся пытаннем, а дзе выдаваць кнігі яму, калі ён піша па-руску.

Падчас сустрэчы з нобелеўскім лаўрэатам і стваральнікам праваабарончага цэнтра «Вясна» Алесем Бяляцкім у Варшаўскім універсітэце, якая была 20 красавіка, прысутныя маглі задаць яму пытанні. Яраслаў Іванюк, заснавальнік інтэрнэт-бібліятэкі «Камунікат» спытаў, ці беларускім выдавецтвам за мяжой правільна выдаваць кнігі толькі па-беларуску або варта і па-руску.

Бяляцкі адзначыў, што беларуская мова — элемент нашай духоўнай культуры. «Без беларускай мовы мы размыемся, нас расцягнуць на кавалкі. Рускую мову могуць ужываць тыя, хто на ёй размаўляе. Там абсалютна правільна: трэба выдаваць кнігі на беларускай мове. Па-руску кнігі трэба выдаваць у Расіі. Вось там выдаваць беларускіх пісьменнікаў па-руску», — адказаў ён.

Адказам Бяляцкага пазней у фэйсбуку абурыўся палітолаг і літаратуразнаўца Аляксандр Фядута.

«Ці павінен я разумець гэта так, што мае кнігі на рускай мове беларускім незалежным выдавецтвам у Польшчы выдаваць не рэкамендуецца (я не выкарыстаў слова «не дазваляецца» свядома)?

Хацелася б усё ж даведацца, наколькі словы спадара Бяляцкага датычацца сяброў тых пісьменніцкіх арганізацый, у якіх і ён, і пісьменнікі, якія пісалі і пішуць па-руску? І што з гэтай нагоды думае старшыня беларускага ПЭНу? Ці не павінен я сысці, альбо, прынамсі, прыпыніць сваё сяброўства ў арганізацыі?» — напісаў Фядута.

«Я знайду выдаўца ў шмат якіх краінах — у тым ліку на рускай мове, гэта не пытанне. Пытанне ў тым, ці магу я выдавацца ў беларускіх выдавецтвах па-за межамі Беларусі. Бо ў сучаснай Беларусі не надрукуюць ні Бяляцкага, ні Фядуту — і тут пытанне не ў мове», — працягнуў ён сваю думку ў іншым допісе.

Старшыня Беларускага ПЭНа Таццяна Нядбай адрэагавала на заўвагу.

«Як выдаўчыня стаўлю для сябе выразным прыярытэтам выданне кніг на беларускай мове. Ведаю, мае сілы абмежаваныя і не змагу зрабіць і выдаць усяго, што мусіць быць выдадзена, таму свае канечныя чалавечыя рэсурсы свядома скіроўваю на тое, што патрабуе, на маю думку, найбольшай падтрымкі. Але раблю таксама і выключэнні — і выданні на рускай мове для мяне праходзяць менавіта па лініі выключэнняў, калі яны нясуць выразную дадатковую вартасць у выглядзе грамадска значных твораў, тэмаў, з’яваў», — напісала Нядбай у фэйсбуку.

«Не хачу рабіць выгляд, што не заўважыла засцярогі Аляксандра Фядуты адносна магчымага (не)фінансавання «пасля выказвання нобелеўскага лаўрэата». Я думаю, засцярога перабольшаная, тым не менш, адкажу і на гэта. Няма сёння наогул нейкіх адчувальных фінансавых патокаў на выданне кніг. Кожную з іх (прынамсі, у маім выпадку) падтрымліваюць часткова, на кожную кнігу даводзіцца шукаць часам па некалькі крыніц падтрымкі, складаючы як пазл магчымасць аплаціць працу над кнігай карэктарам, рэдактарам, вярстальнікам, дызайнерам і друкарам. Асобная тэма — ганарары аўтараў і перакладчыкаў. Аплата такой працы далёкая ад рынкавых расцэнак, для ўсіх тых, з кім я працую, гэта па-ранейшаму ёсць місіяй. Добра было б арганізаваць хоць нейкую сапраўды адчувальную фінансавую плынь для падтрымкі беларускай кнігі.

Персанальна я лічу кнігі рускамоўных беларускіх аўтараў часткай беларускай літаратуры (адмаўляць гэта, на мой погляд, — адмаўляць рэальнасць).

Але, спадару Аляксандру, давайце «памераемся». Кніга на рускай мове сёння мае больш магчымасцяў — і выдацца (так, не ўсе беларускія выдавецтвы бяруць кнігі на рускай, але ёсць такія, якія бяруць), і прадацца (большы рынак, значна большая колькасць патэнцыйных чытачоў, большы наклад, меншы сабекошт, а ў выніку — лепшы кошт для чытача).

Пры гэтым выдавецкая справа сёння немагчымая без знешняй падтрымкі. І калі мяне асабіста спыталі б, што лічу важнейшым для падтрымкі ва ўмовах недастатковага фінансавання (а яно было недастатковым заўжды, і яго ўсё менш з кожным годам), я адназначна сказала б — беларускамоўныя кнігі, бо яны ў найгоршай сітуацыі».

Categories: Асьвета, Культура, Мова, Нацыя Беларусы, Нацыя прачынаецца