Author Archives
-
Як развітвацца па-беларуску?
“Наша Ніва”, 28 мая 2015 г. І зноў ку! Не так даўно пра тое, як правільна вітацца па-беларуску, «Нашай Ніве» распавяла Настасся Роўда, выкладчыца «Мова Нанова — Маладзечна». Цяпер яна ж распавядае, як правільна развітвацца па-беларуску. Карыстаецеся іншымі словамі? Ведаеце нетыповыя… Read More ›
-
Алег Трусаў: Лукашэнку па-свойму баліць душа за занядбаныя сьвятыні
“Радыё Свабода”, 23 мая 2015 г. Алег Трусаў 23.05.2015 14:05 У Беларусі адноўлена больш за тысячу сьвятыняў, зазначае археоляг, гісторык беларускай архітэктуры Алег Трусаў. Тым ня менш сытуацыя з станам рэстаўрацыйнай галіны, паводле дасьледчыка беларускай даўніны, вымагае кардынальных зьменаў. Адмысловец заўважае, што гэта галіна… Read More ›
-
Этнацыд беларусаў: Сайт Гарадзенскага аблвыканкама ігнаруе беларускую мову
Афіцыйныя сайты органаў улады на Гарадзеншчыне ігнаруюць у сваёй інфармацыйнай палітыцы беларускую мову. 0 За апошнія чатыры месяцы на беларускамоўнай версіі сайта гарвыканкама абласнога цэнтра з’явіліся толькі два інфармацыйныя матэрыялы. У лютым – пра тое, што Гародня і расейскі Тамбоў… Read More ›
-
Аршанская бітва, артылерыя Радзівілаў, таямніцы шляхецкіх гербаў, новы погляд на Другую сусветную — гістарычныя кнігі на любы густ
“Наша Ніва”, 22 мая 2015 г. Выдавецтва «Янушкевіч» прапануе падборку якасных гістарычных выданняў. Мікола Волкаў. Артылерыя Нясвіжскага замка Гэтая кніга будзе цікавая не толькі спецыялістам-зброязнаўцам, але і ўсім аматарам гісторыі вайсковай справы. Упершыню чытач атрымлівае цудоўную магчымасць адкрыць для сябе… Read More ›
-
Білоруська Народна Республіка: як це було в сусідів у 1917–1920 роках
http://tyzhden.ua/History/136328/ Важко порівнювати історію Української та Білоруської Народних Республік. Історія УНР – насичена внутрішніми й міжнародними подіями та збройною боротьбою епоха. Спроби створити БНР – це хіба що кілька декларативних актів та подальші поневіряння жменьки національних діячів поміж сильнішими сусідами…. Read More ›
-
20 нечаканых фактаў пра Максіма Танка
Васіль Дранько-Майсюк для Радыё Свабода 17 мая 2015 г. У ЗША, 1960 г. Іншыя артыкулы на гэтую тэму 20 нечаканых фактаў пра Цётку Яна пачынала свой творчы шлях агітацыйнай паэзіяй, а скончыла — тонкай элітарнай прозай. І як сапраўдная паэтка… Read More ›
-
Аляксандр Аксёнаў: Ці праўда, што па-беларуску не кажуць «добрай раніцы»?
“Наша Ніва”, 15 мая 2015 г. Фота: Megan Lorenz, onebigphoto.com У каментарах да артыкула «Як вітацца па-беларуску» разгарэлася спрэчка адносна ўжывання ў беларускай мове выразу «добрай раніцы». Чытачы адзначаюць: ад самага ранку трэба казаць «дзень добры». У іншых славянскіх мовах аналагі… Read More ›
-
Вінцэсь Шчаблоўскі: Аграінжынер-першапраходзец Іван Размысловіч прадстаўляў БССР у ААН і вітаў беларускую незалежнасць
“Наша Ніва”, 17 мая 2015 г. 15 траўня споўнілася б 100 год аднаму з пачынальнікаў аграінжынернай навукі ў Беларусі Івану Размысловічу. Іван Раманавіч Размысловіч з жонкай Янінай Васільеўнай, дачкой Алай і сынам Раманам. Ён прайшоў усю вайну, ад Мінска да… Read More ›
-
У Магілёве выдалі кнігу XVIII стагоддзя пра беларускіх езуітаў
“Наша Ніва”, 17 мая 2015 г. Эпісталярны раман XVIII стагодзьдзя «Дзіўныя паведамленьні пра езуітаў Беларусі» прэзэнтавалі ў магілёўскай ратушы 15 траўня, у Міжнародны дзень музэяў. Старадрук набыў на інтэрнэт-аўкцыёне і 29 ліпеня 2013 году перадаў Музэю гісторыі Магілёва маскоўскі беларус… Read More ›
-
Святаслаў Шабовіч: Светлыя гады маленства, пякельная ноч і паветраныя змеі — успаміны беларуса, які выжыў на радзіме і паслужыў у амерыканскім войску
“Наша Ніва”, 17 мая 2015 г. Выйшла кніга пра тое, як галоўны герой згубіў спачатку бацьку, потым маці, знайшоў цётку і дзядзьку – і выратаваўся, спачатку з’ехаўшы ў Нямеччыну, а потым у ЗША. У «Бібліятэцы Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына» выйшлі… Read More ›
-
Ігар Карней: Рэстаўрацыя сядзібы Міхала Клеафаса Агінскага
“Радыё Свабода”, 13 мая 2015 г. Ненатуральна белы палац Агінскага Іншыя артыкулы на гэтую тэму Сядзіба Агінскіх: рэстаўрацыя, расьцягнутая на гады «Паўночныя Атэны» атрымаюць другое жыцьцё Як выглядае маёнтак аўтара самага вядомага палянэзу У Смаргоні адкрылася выстава «Фарбы і гукі… Read More ›
-
Пётра Мурзёнак: ПЕРАМОГА (верш)
ПЕРАМОГА Перамога – жывым! Тым хто згінуў – параза! Пакланяемся тым З кім маглі б сядзець разам. Аттава, 8 мая 2015 года
-
Этнацыд беларусаў: Аляксандр Арсёнаў: За 2014 год толькі 9,5% кніг у Беларусі выдадзена па-беларуску
“Наша Ніва”, 5 мая 2015 г. Як і ў мінулым годзе, па-беларуску ў Беларусі выходзіць кожная дзясятая кніга. Паводле звестак Нацыянальнага статыстычнага камітэту, у 2014 годзе доля выдадзеных па-беларуску найменняў кніг і брашур засталася нязменнай: 9,5%. З 11613 найменняў кніг… Read More ›
-
Юлія Шымкевіч: Памерці па-беларуску
“Наша Ніва”, 27 красавіка 2015 года Кожную хвіліну на зямлі памірае 107 чалавек. Кожныя 40 секунд нехта з насельнікаў планеты здзяйсняе самагубства. 35 чалавек кожную гадзіну аказваюцца забітымі ў выніку ўзброеных канфліктаў. «Мы ўсе памром!» — не толькі інтэрнэт-мем, але… Read More ›
-
Канстанцін Касяк: Язэп Дыла. Тры жыцці аднаго беларуса
У гісторыі абсалютна ўсіх народаў ёсць постаці, якія з’яўляюцца ў пераломныя для Бацькаўшчыны моманты і робяць надзвычай шмат, не патрабуючы наўзамен нічога. Нават памяці. На жаль, далёка не ўсе з такіх альтруістаў трапляюць пасля ў нацыянальны пантэон герояў. Яркі таму… Read More ›
-
«Дзюдзя», альтанкі, вышыванкамабілі — усё па-беларуску ў магілёўскім бізнэсе
“Радыё Свабода”, 18 красавіка 2015 г. Адзін магілёўскі прадпрымальнік назваў свой бізнэс тутэйшым словам «Дзюдзя», другія заклікаюць «Адпачываць ля хаты», а трэці прапануе расьліну ў падарунак за пераклад слова на беларускую мову — як на Магілёўшчыне прыватны бізнэс укладаецца ў… Read More ›
-
Аляксей Шэін кінуў выклік Толкіену і Льюісу — напісаў першае беларускае фэнтэзі
“Радыё Свабода”, 18 красавіка 2015 г. Аляксей Шэін 18.04.2015 10:57 Былы сустраршыня Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі, заснавальнік і вядоўца курсаў беларускай мовы і тата траіх сыноў Аляксей Шэін ажыцьцявіў мару дзяцінства — напісаў чарадзейную казку для дзяцей і падлеткаў «Сем камянёў»…. Read More ›
-
Ціхан Чарнякевіч: Аўтсайдары Гедройця
“Радыё Свабода”, 17 красавіка 2015 г. Другі год раблю сябрам журы прэміі Ежы Гедройця. Чытаю дзясяткі кніг прозы, нешта адкрываючы, а нешта назаўсёды закрываючы для сябе. Ціхан Чарнякевіч Вось жа, занятак вельмі карысны: паўстае шырыня й далягляд усёй беларускай прозы, а ня толькі дзесяць-пятнаццаць… Read More ›
-
Сяргей Абламейка: Пра айца Аляксандра Надсана: як працаваць з надзеяй у безнадзейны час
Сяргей Абламейка 17.04.2015 19:03 Калі адыходзіць чалавек, зь якім ты быў блізка знаёмы, першае, што прыходзіць у галаву, гэта шкадаваньне: ці пасьпеў ты зь ім разьвітацца, ці сказаў усё тое, што меўся сказаць, ці не пакрыўдзіў неяк. А пасьля зьяўляецца… Read More ›
-
Piotra Murzionak. Пётра Мурзёнак. Think. Думайце. Day Summary. Вынік дня. April 17, 2015
April 17, 2015 South Africa. The locals beat “others”, for example, originated from Congo Democratic Republic. – Not everyone thinks as Nelson Mandela. It seems, no race, no religion issues. ——————————————————————————————————————– 150 candles are lightening in Germany’ church for airplane… Read More ›
-
Алег Грузьдзіловіч: Фэстываль рэклямы «AD.NAK!»: Усё больш кампаніяў пераходзяць на беларускую мову
“Радыё Свабода”, 16 красавіка 2015 г. Ужываньне беларускай мовы ў рэклямнай прадукцыі стала зьявай, якая пашыраецца, бо запатрабавана грамадзтвам, — лічаць арганізатары фэстывалю AD.NAK! Іншыя артыкулы на гэту тэму: «Мова падабаецца, але размаўляць па-беларуску ня можам…», — магілёўцы У Магілёве… Read More ›
-
Што зрабіў Аляксандар Надсан для Беларусі
“Радыё Свабода”, 16 красавіка 2015 г. Галоўнае, што зрабіў пры жыцьці і пакінуў па сыходзе а. Аляксандар Надсан і што не было б магчыма безь яго. Аляксандар Надсан Іншыя артыкулы на гэтую тэму Вяртаньне ў сьвятло Айцец Аляксандар не баяўся… Read More ›
-
Этнацыд беларусаў: «Ні блянка, ні паштовачкі па-беларуску знайсьці нельга»
У Салігорску правялі маніторынг выкананьня правоў беларускамоўных. Высновы несуцяшальныя. Галіна Абакунчык “Радыё Свабода”, 15.04.2015 08:40 Беларускі Хэльсынскі камітэт падрыхтаваў справаздачу «Аб выніках салігорскага грамадзкага маніторынгу выкананьня правоў беларускамоўных грамадзян». Каардынатарам маніторынгу стаў сябра БХК з Салігорска Леанід Мархотка. Актывіст адказаў на пытаньні Свабоды…. Read More ›
-
Сяргей Астраўцоў: Чалавек канфлікту Аляксей Карпюк
“Радыё Свабода”, 14 красавіка 2015 г. Аляксей Карпюк, апошняя кніга якога называецца «Разьвітаньне з ілюзіямі», быў чалавекам канфлікту. Напэўна, гэта яму дапамагала жыць, быць самім сабой, а што пісаць — дык гэта дакладна Сяргей Астраўцоў Іншыя артыкулы на гэтую тэму… Read More ›
-
Архіяпіскап Святаслаў Логін: Беларусы павінны захоўваць сваё нацыянальнае багацце
Беларускі народ можа найлепей разумець і выяўляць хрысьціянскую веру паводле сваіх нацыянальных асаблівасцяў, якія ён атрымаў ад сваіх дзядоў. Аб гэтым гаворыцца ў Велікодным архіпастырскім пасланні архіяпіскапа Святаслава Логіна, першагерарха Беларускай Аўтакефальнай Праваслаўнай царквы. Тэкст паслання прыводзіць «Радыё Свабода»: –… Read More ›
-
Вінцук Вячорка. Сяржук Вітушка – узор беларускага інтэлігента
“Радыё Свабода” Як бы я расказаў пра Талаку цяперашняй моладзі? Талака – гэта пасьпяховы адказ беларускае моладзі другой паловы 80-х гадоў на плян савецкай імпэрыі рашчыніць беларускі народ у катле пад назвай «новая гістарычная супольнасьць – савецкі народ». Па-сучаснаму кажучы,… Read More ›
-
Парлямэнт Украіны забараніў прапаганду нацызму і камунізму
“Радыё Свабода”, 9 красавіка 2015 г. Вярхоўная Рада Ўкраіны вызначыла 8 траўня Днём памяці і прымірэньня ў гонар усіх ахвяраў Другой сусьветнай вайны. 9 траўня будзе адзначацца як Дзень перамогі над нацызмам у Другой сусьветнай вайне. Выступаючы ў парлямэнце, старшыня Ўкраінскага інстытуту нацыянальнай памяці… Read More ›
-
Этнацыд беларусаў: Беларускамоўная вучаніца трапіла ў клясу, дзе родную мову ненавідзяць
“Радыё Свабода”, 9 красавіка 2015 г. Яся Малашчанка Іншыя артыкулы на гэтую тэму «Дзеці, якія вучацца па беларуску — больш вольныя» ЮНЭСКА занесла беларускую мову ў лік выміраючых. Апошні перапіс насельніцтва 2009 году паказаў, што на беларускай мове размаўляе толькі… Read More ›
-
Барысу Кіту 105 гадоў: «Сакрэт даўгалецця? Нічога не раблю»
“Наша Ніва”, 6 красавіка 2015 г. Мы патэлефанавалі вядомаму беларусу ў Франкфурт-на-Майне, дзе ён жыве ўжо чатыры дзесяцігоддзі. Барыс Кіт. Фота Кастуся Лашкевіча. «Будуць іншыя святкаваць, а не я. Чакаю, што хутка памру, і ніякіх планаў», — сказаў Барыс Уладзіміравіч пра… Read More ›
-
Зміцер Дашкевіч: Пасха, яна чыя?
“Хартыя 97”, 5 красавіка 2015г. Мы пабачым той дзень, калі ў нашай краіне будзе адзіная Пасха, адзіны сцяг, адзіная мова. Сімптанамічна на нашых шыротах: тут і там, старычкі з трыма класамі сельска-царскай і людзі з дзвюма вышэйшымі, ватнікі і прадстаўнікі… Read More ›
-
Этнацыд беларусаў: Русыфікацыя па-гарадзенску
“Радыё Свабода”, 2 красавіка 2015 г. У Горадні на многіх шыльдах дзяржаўных арганізацыяў і ўстаноў зьнікла беларуская мова. Сябры ТБМ патрабуюць ад чыноўнікаў вярнуць беларускамоўныя шыльды. Актывіст гарадзенскай арганізацыі Таварыства беларускай мовы Аляксандар Місьцюкевіч разам з калегамі наведаўся ў абласны аўтобусны парк,… Read More ›
-
Міра Лукша: Віталь Воранаў гаворыць «шэптам»
“Радыё Свабода”, 1 красавіка 2015 г. Віталь Воранаў, “Шэптам”/”Szeptem«, Беласток, 2014. Цяпер чытачы могуць зьвяртацца ў таемных справах да шаптуна Віталя Воранава, які працуе за-МОВАЙ. Але хто чакае ад яго толькі гэтага — можа зьдзівіцца. Віталь Воранаў Віталь Воранаў — народжаны ў 1983 у Менску — беларускі… Read More ›
-
Вінцук Вячорка: 3 красавіка — Дзень дзяржаўнасьці беларускае мовы
“Радыё Свабода”, 3 красавіка 2015 г. Аўтар фота: Раман Андрэевіч Ужо праз тыдзень пасьля 25 Сакавіка 1918 году айцы-заснавальнікі БНР, поруч зь іншымі дзяржаватворчымі захадамі, задбалі пра статус беларускае мовы: «Народны Сакратарыят Беларускае Народнае Рэспублікі прыняў пастанову пра абвешчаньне беларускае мовы… Read More ›
-
У Мінску прэзентавалі кнігі пра беларускую эміграцыю
Тры новыя кнігі пра жыццё беларусаў замежжа прэзентавалі ў музеі Максіма Багдановіча, а таксама пагаварылі пра тое, што рабіць, каб не страціць каштоўныя факты эміграцыйнай гісторыі. Кандыдат гістарычных навук Наталля Гардзіенка Няпростыя часы Рады БНР Усе тры выданні пабачылі свет… Read More ›
-
100 найвялікшых беларускіх песень
Tuzin.fm склаў рэйтынг пасля апытання 90 экспертаў. Музычны партал Tuzin.fm прадставіў рэйтынг найвялікшых беларускіх песень. Ключавыя персоны рэйтынгу — Вольскі, Мулявін і Міхалок. «Гэты рэйтынг – спроба хоць крыху запоўніць прагалы ў веданні сваёй музыкі, — тлумачаць аўтары рэйтынгу. — Ён… Read More ›
-
У Менску — дзьве выставы ў гонар 97-угодкаў БНР
“Радыё Свабода”, 25 сакавіка 2015 года У сядзібе партыі БНФ у Менску адкрылася мастацкая выстава, прысьвечаная Дню Волі — 97-угодкам абвяшчэньня Беларускай народнай рэспублікі. Яе арганізатарам стаў вядомы беларускі мастак, сябра творчай суполкі «Пагоня» Мікола Купава. Мастацкая выстава «Дзень Волі… Read More ›
-
“КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ” віншуе чытачоў са сьвятам, 25 САКАВІКА!
-
Этнацыд беларусаў: Ала Петрушкевіч. У Беларусі кожны вялікі паэт — палітык
Ала Петрушкевіч Інтэрв’ю браў Міхась Скобла 13.03.2015 13:54 “Радыё Свабода” У Гарадзенскім дзяржаўным унівэрсытэце імя Янкі Купалы бліжэйшым часам можа зьнікнуць катэдра гісторыі беларускай літаратуры. Тыя, хто выказваецца супраць, трапляюць пад перасьлед. Як змагаецца з іншадумцамі ўнівэрсытэцкая адміністрацыя, у якой атмасфэры вымушаныя працаваць… Read More ›
-
Магілёўскія ўлады ставяць помнік расейскаму губэрнатару
“Радыё Свабода”, 18.03.2015 Помнік губэрнатару Аляксандру Дамбавецкаму, які кіраваў Магілёўшчынай у другой палове 19 стагодзьдзя і якога прызначыў на гэтую пасаду расейскі імпэратар Аляксандар III, зьбіраюцца паставіць у Магілёве. З ініцыятывай ушанаваць памяць Дамбавецкага днямі выступіў старшыня Магілёўскага аблвыканкаму Ўладзімер Даманеўскі на сэсіі аблсавету. Паводле кіраўніка рэгіёну,… Read More ›
-
Віктар Марціновіч: Тут быў Герчык, ці На якой мове варта пісаць прозу
“Наша Ніва”, 17 сакавіка 2015 г. Калі запытацца у Гугла, хто такі чалавек з прозвішчам Герчык, пашукавік першым радком прапануе завітаць на афіцыйны сайт Аляксандра Герчыка, які займаецца трэйдынгам і біржавым гандлем. Я не магу гэта не працытаваць: «Герчык — прафесійны… Read More ›
-
Новая кніга! Ірына Шумская: Краіна князёў, магнатаў і паэтаў
За перыяд існавання незалежнай Рэспублікі Беларусь кніг, якія годна прэзентуюць гісторыка-культурную спадчыну краіны замежным чытачам, выйшла не так ужо шмат. Часткова запоўніць існуючую інфармацыйную лакуну закліканы нядаўні выхад навукова-папулярнага англамоўнага выдання пад назвай “Distinctive Belarus. On the Roads of Dukes,… Read More ›
-
PDF-файл дзевятага нумара часопіса “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ”
PDF-файл дзевятага нумара часопіса “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ”
-
Прадмова рэдактара да дзевятага нумара часопіса “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ”
Дарагія чытачы часопіса “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ”! Прыемна паведаміць Вам аб выхадзе чарговага нумара часопіса. Хачу нагадаць, што наш часопіс быў заснаваны ў сьнежні 2012 года. Па рашэньню рэдакцыі, пачынаючы з сёмага нумара, часопіс выходзіць пад назвай “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ” (першыя шэсьць нумароў… Read More ›
-
Нэлі Бекас: “ГІБРЫДНАЯ” САМАБЫТНАСЬЦЬ МОВЫ ПОСТ-САВЕЦКАЙ БЕЛАРУСІ
Артыкул апублікаваны на англійскай мове ў часопісе: Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe. Vol 13, No 4, 2014, 26-51. Nelly Bekus, Associate Research Fellow, University of Exeter, UK е-mail: n.bekus@exeter.ac.uk. Пераклад Наталіі Баркар Пытаньне моўнай палітыкі ў Беларусі… Read More ›
-
Пётра Мурзёнак: ЯКІ НАЦЫЯНАЛІЗМ ПАТРЭБЕН БЕЛАРУСІ
Ключавыя словы: нацыяналізм, уключнасьць, будаўніцтва беларускай дзяржавы Уступ Нацыяналізм – гэта ідэалогія, скіраваная на палітычнае і эканамічнае развіццё нацыі, на далейшае ўдасканаленьне культуры, традыцый, мовы і этнічнай унікальнасьці народа. З’яўленьне ідэалогіі нацыяналізму было адным з неабходных прадумоў пасьпяховага змаганьня асобных… Read More ›
-
Аляксандр Згерскі: Апавяданьне ЧАРОЎНЫ ФЛІКЕР
Прыемная мелодыя будзільніка, якая паспела за кароткі час абрыднуць, прарэзала цемру начнога небыцця і нагадала пра тое, што свет яшчэ не згас для адной пары вачэй, то бок для мяне. Так пачыналася раніца поўная песімізму, адна з безаблічнага шэрагу шматлікіх… Read More ›
-
Галина Тумилович: Очерк-эссэ “ОТТАВСКАЯ РАПСОДИЯ (или жизнь на границе)”
ПРОЛОГ Почему вдруг Оттава, Онтарио, Канада, наконец? Да потому хотя бы, что я здесь живу. Если вы – сноб, и вам почему-то плохо, то Канада – лучшее место для изгнания, потому что здесь можно обрести покой, не теряя удобств. Это… Read More ›
-
Дыскусія “БУДАЎНІЦТВА НАЦЫІ І СУЧАСНАСЬЦЬ – 2014”
Дыскусія была арганізавана часопісам праз “Скайп”. Даём пераклад на беларускую мову часткі дыскусіі, якая тычылася нацыянальнага будаўніцтва ў пост-савецкіх рэспубліках. Удзельнікі: Інга Поповайтэ, Ірына Хадарэнка, Антон Шэхаўцоў і Пётра Мурзёнак (уся дыскусія)
-
Вадзім Шышко: 90-ГАДОВЫ ЮБІЛЕЙ АЛЕСІ УМПІРОВІЧ – ШЧЫРАЙ ПАТРЫЁТКІ БЕЛАРУСІ
90 гадоў таму, 11 студзеня, у вёсцы Азярава, што знаходзіцца на самай мяжы Пастаўскага і Браслаўскага раёнаў, у сям’і Лявона і Крысьціны Умпіровічаў нарадзілася дзяўчынка, якой бацькі далі чароўнае беларускае імя Алеся. Юбілей Алесі Умпіровіч (увесь артыкул)
-
Беларуская грамадскасьць адзначае ў гэтым годзе юбілейны год нараджэньня ВОЛЬГІ МІХАЙЛАЎНЫ ІПАТАВАЙ
Рэдакцыя часопіса “КУЛЬТУРА, НАЦЫЯ” шчыра віншуе вядомага беларускага літаратара і грамадскага дзеяча, Вольгу Міхайлаўну Іпатаву, з юбілеем і зычыць ёй добрага здароў’я, шчасьця, дабрабыту яе сям’і і далейшых творчых посьпехаў на карысьць Бацькаўшчыны. Юбілей В.М.Іпатавай (увесь артыкул)